این وبلاگ حاصل تلاش دانشجویان دکتری جامعه شناسی است.نقل مطالب با اجازه از مدیریت وبلاگ بلامانع است.

Scenario analysis

From Wikipedia, the free encyclopedia

Jump to: navigation, search

Scenario analysis is a process of analyzing possible future events by considering alternative possible outcomes (scenarios).

\[edit] Principle

The analysis is designed to allow improved decision-making by allowing consideration of outcomes and their implications.

Scenario analysis can also be used to illuminate "wild cards." For example, analysis of the possibility of the earth being struck by a large celestial object (a meteor) suggests that whilst the probability is low, the damage inflicted is so high that the event is much more important (threatening) than the low probability (in any one year) alone would suggest. However, this possibility is usually disregarded by organizations using scenario analysis to develop a strategic plan since it has such overarching repercussions.

[edit] Financial applications

For example, in economics and finance, a financial institution might attempt to forecast several possible scenarios for the economy (e.g. rapid growth, moderate growth, slow growth) and it might also attempt to forecast financial market returns (for bonds, stocks and cash) in each of those scenarios. It might consider sub-sets of each of the possibilities. It might further seek to determine correlations and assign probabilities to the scenarios (and sub-sets if any). Then it will be in a position to consider how to distribute assets between asset types (i.e. asset allocation); the institution can also calculate the scenario-weighted expected return (which figure will indicate the overall attractiveness of the financial environment). It may also perform stress testing, using adverse scenarios.

Depending on the complexity of the problem scenario analysis can be a demanding exercise. It can be difficult to foresee what the future holds (e.g. the actual future outcome may be entirely unexpected), i.e. to foresee what the scenarios are, and to assign probabilities to them; and this is true of the general forecasts never mind the implied financial market returns. The outcomes can be modeled mathematically/statistically e.g. taking account of possible variability within single scenarios as well as possible relationships between scenarios. In general, one should take care when assigning probabilities to different scenarios as this could invite a tendency to consider only the scenario with the highest probability [1].

Financial institutions can take the analysis further by relating the asset allocation that the above calculations suggest to the industry or peer group distribution of assets. In so doing the financial institution seeks to control its own business risk rather than the client's risk portfolio.,

[edit] Geo-political applications

In politics or geo-politics, scenario analysis involves modelling the possible alternative paths of a social or political environment and possibly diplomatic and war risks. For example, in the recent Iraq War, the Pentagon certainly had to model alternative possibilities that might arise in the war situation and had to position materiel and troops accordingly.

[edit] Traditional Critique

While there is utility in weighting hypotheses and branching potential outcomes from them, reliance on scenario analysis without reporting some parameters of measurement accuracy (standard errors, confidence intervals of estimates, metadata, standardization and coding, weighting for non-response, error in reportage, sample design, case counts, etc.) is a poor second to traditional prediction. Especially in “complex” problems, factors and assumptions do not correlate in lockstep fashion. Once a specific sensitivity is undefined, it may call the entire study into question.

It is faulty logic to think, when arbitrating results, that a better hypothesis will obviate the need for empiricism. In this respect, scenario analysis tries to defer statistical laws (eg., Chebyshev's Law), because the decision rules occur outside a constrained setting. Outcomes are not permitted to “just happen”; rather, they are forced to conform to arbitrary hypotheses ex post, and therefore there is no footing on which to place expected values. In truth, there are no ex ante expected values, only hypotheses, and one is left wondering about the roles of modeling and data decision. In short, comparisons of "scenarios" with outcomes are biased by not deferring to the data; this may be convenient, but it is indefensible.

“Scenario analysis” is no substitute for complete and factual exposure of survey error in economic studies. In traditional prediction, given the data used to model the problem, with a reasoned specification and technique, an analyst can state, within a certain percentage of statistical error, the likelihood of a coefficient being within a certain numerical bound. This exactitude need not come at the expense of very disaggregated statements of hypotheses. R Software, specifically the module “WhatIf,”[2] (in the context, see also Matchit and Zelig) has been developed for causal inference, and to evaluate counterfactuals. These program have fairly sophisticated treatments for determining model dependence, in order to state with precision how sensitive the results are to models not based on empirical evidence.

[edit] See also

Morphological analysis

Scenario planning

Stress testing

[edit] References

^ The Art of the Long View: Paths to Strategic Insight for Yourself and Your Company, Peter Schwartz, Published by Random House, 1996, ISBN 0385267320 Google book

^ "WhatIf: Software for Evaluating Counterfactuals", H Stoll, G King, L Zeng - Journal of Statistical Software, 2006

"Learning from the Future: Competitive Foresight Scenarios", Liam Fahey and Robert M. Randall, Published by John Wiley and Sons, 1997, ISBN 0471303526, Google book

"Shirt-sleeve approach to long-range plans.", Linneman, Robert E, Kennell, John D.; Harvard Business Review; Mar/Apr77, Vol. 55 Issue 2, p141

[edit] External links

ScenarioDevelopment Firm dedicated to building multistakeholder scenarios

Global Scenario Group Environmental group that analyzes scenarios for sustainable development using PoleStar scenario-building software.

Retrieved from "http://en.wikipedia.org/wiki/Scenario_analysis"

+ نوشته شده در  شنبه بیست و نهم خرداد ۱۳۸۹ساعت 13:9  توسط  ali mirzamohammadi  | 

الفبای آینده پژوهی  

 شناسنامه کتاب

 عنوان کتاب: الفبای آینده پژوهی: علم و هنر کشف آینده و شکل بخشیدن به دنیای مطلوب فردا

نویسنده: مهندس عقیل ملکی فر و همکاران

مشاور ارشد پروژه: مهندس سید کمال طبائیان

ویراستاران: وحید وحیدی مطلق، فرخنده ملکی فر

پدیدآورنده: اندیشکده صنعت و فنآوری (آصف)

ناشر: موسسه فرهنگی انتشارات کرانه علم

برای تهیه‌ی این کتاب می‌توانید به کتابفروشی‌های معتبر یا نشانی اینترنتی http://www.IranASEF.org  مراجعه کرده یا با شماره تلفن‌های 22822988، 22822721 تماس حاصل فرمائید.

 فهرست مطالب


بخش اول: مبانی و تکنیک های آینده پژوهی

فصل 1. رمز گشائی از آینده

آینده پژوهی در دوران پیشاتاریخی

آغاز آینده پژوهی معاصر

اندیشه ی پیش رفت

نظریه ی تکامل

فصل2. نگرشی نو نسبت به آینده

توسعه ی علم پیش بینی

شکل گیری گروه های آینده پژوهی

دیده بانی: ابزاری نو برای کمک به آینده پژوهی

فصل3. اصول موضوعه ی آینده پژوهی

عدمی بودن آینده

ماهیت جهان آینده

برخی از اصول موضوعه ی آینده پژوهی

وحدت هستی

اهمیت حیاتی زمان

اهمیت ایده ها

فصل4. نگاهی گذرا به فنون و روش های آینده پژوهی

روش های پیش بینی آینده

دیده بانی

تحلیل روند

پایش روند

برون یابی روندها

توسعه و تحلیل سناریو

نظرخواهی و مشاوره

مدل سازی

شبیه سازی یا بازی

شبیه سازی های رایانه ای

تحلیل تاریخی

توفان فکری (هم اندیشی)

چشم انداز پردازی

مطالعات ترازیابی

این نکته ها را به خاطر بسپارید

فصل5. روش های پیش بینی فنآوری


چرا باید فنآوری را پیش بینی کرد؟

آیا پیش بینی به حقیقت خواهد پیوست؟

گام های نوآوری

روش های پیش بینی

فصل6. روش سناریو سازی: یک نمونه کاربردی

سابقه ی پروژه نیروی هوائی 2025

پرسش های محوری پروژه

هنجارها و فضای تفکری در پروژه ی نیروی هوائی 2025

چهار سناریو اصلی برای جهان و آمریکا در سال 2025

دنیای دردسرهای گالیور

دنیای زایباتسو

دنیای هرج و مرج رایانه ای

دنیای کینگ خان

چند پیش بینی مهم در پروژه ی نیروی هوائی 2025

عوامل مشترک در سناریوهای چهارگانه


بخش دوم: دین و آینده پژوهی

فصل7. تاملاتی دینی پیرامون آینده پژوهی

الف. سطح کلان آینده نگری در ساحت دین

فرجام هستی و اندیشه ی سرای دیگر

فرجام بشر و اندیشه ی تحقق جامعه ی آرمانی

ب. سطح خرد آینده نگری در ساحت دین

تاملاتی درباره ی دو سطح آینده نگری

کتاب شناسی

فصل8. آینده  پژوهی به مثابه ی علم الانتظار

فصل9. آینده های دنیای اسلام

اهمیت مطالعه ی آینده

واقعیت های جاری

الف. ویژگی های بارز دنیای امروز

ب. ابعاد اصلی عقب ماندگی دنیای اسلام

پ. مشکلاتی که راه حل های عاجل می طلبند



بخش سوم: همراه با دو آینده پژوه

فصل10. یک آینده پژوه بالفطره

فصل11. دیدگاه ها و ایده های یک آینده پژوه مدرن


بخش چهارم: اندیشگاه ها

فصل12. نقش کانون های تفکر در تامین امنیت ملی

دستاورد فرآیند تدوین استراتژی امنیت ملی در دو کشور

فرآینده های تدوین استراتژی امنیت ملی در دو کشور

ایالات متحده


نقش کانون های تفکر در فرآیند سیاست گذاری آمریکا

کانون های تفکر آمریکائی

در کانون های تفکر آمریکا چه مسائلی و چه گونه مطرح می شوند؟

کانون های تفکر آمریکا چه گونه عمل می کنند؟

نقش کانون های تفکر فرانسوی در فرآیند تدوین استراتژی امنیت ملی

شناخت کانون های تفکر فرانسوی

مقاصد کانون های تفکر فرانسوی

آیا کانون های تفکر فرانسوی تاثیری بر کتاب سفید داشته اند؟

درون داد حقیقی کانون های تفکر فرانسه به کتاب سفید چه بوده است؟

مقایسه ی دو الگو

نتیجه گیری

فصل13. کانون های تفکر چه گونه با آینده رو به رو خواهند شد؟

افزایش روز افزون تقاضا برای اطلاعات و تحلیل های مفید و کاربردی

ظهور سازمان های غیر دولتی به عنوان یک پدیده ی جهانی

ظهور دولت – ملت ها و سازمان های جدید

ارتباطات جهان گستر بر پایه ی فنآوری اطلاعات و ارتباطات

تنوع در کانون های تفکر که مترادف با فرصت های بیش تر است

خلاء سیاسی ناشی از تغییرات سیاسی

دولت های غربی با بحران اعتماد رو به رو شده اند

حمایت مالی از کانون های تفکر در حال جهانی شدن است

سخن پایانی


بخش پنجم: اندیشیدن به مثابه ی یک آینده پژوه خلاق

فصل 14. نابغه ها چه گونه می اندیشند؟

تفکر آفرینشگر در برابر تفکر بازآفرین

انحراف توسط منشور تجربیات گذشته

راهبردهای فکری نابغه ها

هشت راهبرد مورد استفاده ی ابرخلاقان

این راهبردها را به کار گیرید

فصل15. هفت اصلی کلیدی در تفکر استراتژیک

اصل اول: پارادوکس اندیشی

اصل دوم: چشم انداز اندیشی

اصل سوم: بداهه اندیشی

اصل چهارم: زمان اندیشی

اصل پنجم: منابع اندیشی

اصل ششم: چرخه عمر اندیشی

اصل هفتم: سعی و خطا اندیشی

پیوست: پیش نهاد برپائی وزارت آینده

نیم رخی از وزارت آینده

فلسفه ی وجودی


نقش ها

جمع بندی

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و ششم خرداد ۱۳۸۹ساعت 14:14  توسط  ali mirzamohammadi  | 

سيد عليرضا حجازي  ميترا ديلمقاني

منبع مقاله از وبلاگ http://ictarticle.blogfa.com/post-66.aspxچكيده:

سناريوها از تصميم‏سازان راهبردي حمايت مي‏كنند. اين‏ها ابزاري كارآمد در رويارويي با ترديدها هستند. اين مقاله به بررسي برخي از موانع روش متعارف سناريوها مي‏پردازد كه به طور خاص در رسيدگي به اين ترديدها جهت‏گيري يافته‏اند و به نوبه‏ي خود مبتني بر سنت شركت شل مي‏باشد كه نمونه‏اي براي بحث ما پيرامون روند اصلي روش‏شناسي سناريو است. اين رويكرد در رويارويي با روندهاي هم‏زمان و ضد روندها محدوديت‏هايي دارد و در رسيدگي به روندها يا خوشه‏هايي از روندها كه از پيش قابل انديشيدن و تدبير نيستند، به ويژه شرايط روش‏شناسانه‏ي عليت و سازگاري موانعي در برابر آن وجود دارد كه مي‏توان آن‏ها را از اين نظر عوامل محدودكننده به شمار آورد. اين مقاله روش‏هاي جايگزيني را براي ساخت سناريو ارايه مي‏دهد. مقاله‏ي حاضر استفاده از سناريوهاي بازتركيبي، سناريوهاي زمينه‏اي يا ناسازگار و متناقض و يا تركيبي از اين سناريوها را به بحث گزارده است. اين گزينه‏ها آشكارا مفهوم ”روند متناقض“ را به عنوان عامل مبدل پيشرفت‏هاي آينده به روش‏شناسي مطرح ساخته‏اند.


كليدواژه‏ها: روش سناريو، روندها، ترديد، روش‏شناسي


1- مقدمه

از دهه‏ي 1970 دانشگاه‏ها و فعالان مجامع دانشگاهي تحليل سناريوي چندگانه را براي رويارويي موثر با بسياري از ترديدهايي كه آينده‏ي سازمان‏هاي تجاري را احاطه كرده‏اند، مطرح ساخته‏اند. همان‏طور كه همه‏ي ما مي‏دانيم، محيط خارجي مملو از تغييرات غير منتظره است و گاهي اوقات شناسايي روندهاي مبهم امري دشوار است و همين سبب مي‏شود تا آينده‏نگاري‏هاي طولاني‏مدت اغلب در لحظه‏ي آفرينش بي‏ارزش جلوه كنند. براي مواجهه‏ي موثر با اين مساله مديران به گونه‏اي فزاينده روش سناريو (و روش‏هاي مشابه) را جايگزين فنون آينده‏نگاري كردند. تحليل سناريو با هدف دستيابي به پيش‏بيني‏ها صورت نمي‏گيرد، بلكه از ايجاد تصاوير بديل براي پيشرفت آينده در ارتباط با محيط خارجي حمايت مي‏كند. براي اين منظور، سناريوها ترديدهاي مهم را روشن مي‏سازند و اين كار را با تاثيرگذاري بر تصميم‏هاي راهبردي كه مديران قصد اتخاذ آن‏ها را دارند، انجام مي‏دهند. اين همان چيزي است كه ما قصد داريم در اين مقاله به بحث بگذاريم. در حالي كه بحث جايگزين ساختن آينده‏نگاري هنوز مطرح است، رويكرد سناريو برخي تغييرات قابل توجه را از زمان معرفي آن به خود ديده است. بدون شك، توسعه‏ي كاركردهاي جديد جذابيت تحليل سناريوي چندگانه را براي مديران افزايش داده است [1]. به عنوان نمونه، تحليل سناريو اكنون مدعي آن شده است كه از تمامي فرايند مديريت راهبردي حمايت مي‏كند، جنبه‏هاي موجود در آفرينش گزينه‏ها را مورد توجه قرار مي‏دهد [2و3]، به ايجاد توافق جمعي مي‏انديشد [4] و حتا فرايند پياده‏سازي راهبرد را مورد بررسي قرار مي‏دهد [3]. به اختصار بايد گفت، سناريوها در رويارويي با ترديدها كارآمد هستند. ليبل [5و6] معتقد است مديران اين روزها با موقعيت‏هاي كاملا جديد و پيش‏بيني‏نشده روبرو مي‏شوند كه نشانه‏اي از نقاط كوري است كه به طور ذاتي در اين روش وجود دارد. او مي‏‏گويد كه رويكرد سناريو در كاربرد عمومي خود قادر به جواب‏گويي به پيشرفت‏ها و روندهي پيچيده‏اي كه مي‏توانند هويتي متناقض داشته باشند، نخواهد بود زيرا هر بخش از آن كه از نظر منطقي غير ممكن يا ناسازگار باشد، به گونه‏اي نظام‏مند از فرايند سناريوسازي حذف مي‏شود. به ويژه آن كه سناريوهاي متعارف و مبتني بر روند كه براساس عليت‏هاي ساده و گمانه‏هاي محض پيرامون گذشته، حال و آينده هستند، نمي‏توانند به خوبي از عهده‏ي اين نوع روندها برآيند. چيزي كه در گذشته يك استثنا بود، اما اكنون به قاعده‏اي تبديل شده است [7و8]. علاوه بر اين، منطق انتخاب سناريوها ممكن است سبب كندشدن استخراج نتايج از آن‏ها شود [9]. در اين مقاله ما به برخي از موانع جاري روش متعارف سناريو پرداخته‏ايم و مواردي از سازگاري‏هاي روش‏شناختي را نشان داده‏ايم. براي اين منظور، فرايند سناريو و كاركردهاي سناريوها را به بحث گذاشته‏ايم. سپس وارد برخي از محدوديت‏ها و انتقادها در ارتباط با ديدگاه جاري نسبت به سناريوها شده‏ايم. پس از آن روش‏هاي ممكن براي گسترش طراحي سناريو را نشان داده‏ايم و در اين مسير ديدگاه‏هاي مختلف را كه به تازگي در خصوص آشفتگي محيطي مطرح شده‏اند، مورد توجه قرار داده‏ايم. اين مقاله را با نتايج حاصل از اين بررسي‏ها پايان داده‏ايم.


2- روش‏شناسي سناريو

روش‏هاي مختلفي را براي ساختن سناريو در ادبيات موجود در اين زمينه مي‏توان يافت [3و10-15]. به عنوان نمونه رينگلند[1] [15] يك مجموعه از سازمان‏ها (روش‏ها) را در ارتباط با سناريوها شرح مي‏دهد: موسسه‏ي بتل[2] (مباني)، موسسه‏ي آينده‏پژوهي كپنهاگ (بازي آينده)، كميسيون اروپا (عوامل شكل‏دهنده)، مدرسه‏ي فرانسه (روش گودت[3]: ميك‏مك[4])، گروه آينده (روش طراحي بنيادين)، شبكه‏ي بازرگاني جهاني (توسعه‏ي سناريو با استفاده از روش‏شناسي پيتر شوارتز[5])، شركت منابع مشاوره‏ي نورث ايست[6] (روش نقشه‏برداري آينده) و موسسه‏ي تحقيقات استنفورد[7] (توسعه‏ي راهبرد مبتني بر سناريو). رينگلند نشان داد كه اغلب سازمان‏هايي كه او پيرامون آن‏ها تحقيق كرده است از آنچه كه او به عنوان ابتكار لجستيك پيرواك[8] مي‏نامد، به خوبي استفاده نكرده‏اند. اين روش كه توسط برنامه‏ريز پيشين گروه شل، پيرواك ابداع شد، متمركز بر ايجاد يك مجموعه‏ي پيوسته و معتبر از داستان‏هايي از آينده است كه به مثابه يك تونل باد براي سنجش برنامه‏ها يا پروژه‏هاي تجاري مورد استفاده قرار مي‏گيرد و بحث عمومي يا پيوستگي فزاينده را در پي دارد [ص.183]. اين روش كه در دهه‏ي 1960 ابداع شد و تا دهه‏ي 1970 توسعه يافت، در پي يافتن راه‏هايي براي مواجهه با مجموعه‏هاي ذهني مديران است به گونه‏اي كه بتوانند آينده‏هاي مختلف را پيش‏بيني كنند و براي آن‏ها آماده باشند [3، 16-18]. طي چند دهه‏ي گذشته، اين شيوه‏ي تفكر پيرامون مواجهه با سناريوها لزوما از شركت شل به بسياري از سازمان‏ها و نهادها سرايت يافت، به عنوان نمونه دو شركت SRI و GBN [15]. باربيري ماسيني[9] و مدينا واسكوئز[10] [19] در بررسي‏هاي خود روش شل را با روش گودت مقايسه كردند [10]. براساس مروري كه بر ادبيات خودمان داشتيم (به عنوان مثال منابع [1، 5، 6]) و مروري بر بخش‏هايي در خصوص سناريو در ادبيات مديريت راهبردي، ما دريافتيم كه روش پيشين ما سرايت بيشتري پيدا كرده است. در اين مقاله، سنت تحقيق سناريوي شل را به عنوان نمونه‏اي براي روش اصلي سناريونويسي در نظر گرفتيم. اگرچه هيچ فرايند استاندارد واقعي و تفاوت زيادي ميان روش‏هاي مختلف در اين سنت تحقيقاتي وجود ندارد، اما نوعي ساختار مبنا را نشان مي‏دهند. به خاطر محدوديت‏هاي فضايي، ما خود را به چند ويژگي محدود ساختيم كه اين ساختار اساسي يا مبنا را نشان دهيم. ما كار خود را با بحث از مراحل كلي يك فرايند سناريو آغاز مي‏كنيم. با اين وجود، به طور عميق وارد فرايند نمي‏شويم [منظور از فرايند روش‏هاي يافتن و خوشه‏بندي اطلاعات، ديناميك موجود ميان اعضاي گروه، موارد تكراري و نقش تسهيل‏كننده‏ها و غيره مي‏باشد]. ساختن سناريوها تقريبا به طور خودكار منجر به فرايند متعاملي در ميان مردم مي‏شود كه ميان مراحل و فعاليت‏هاي به هم مرتبط به عقب و جلو مي‏رود. علاوه بر اين، نويسندگان مختلف تاكيد دارند كه مديران خطوط (توليد) خود نبايد به طور فعال درگير فرايند سناريونويسي شوند (به عنوان مثال منابع [4و13] همچنين نمودار 1 را ملاحظه كنيد).

يكي از اولين گام‏ها شناسايي عواملي است كه به طور اساسي پيشرفت‏هاي آينده را تعيين مي‏كنند. اين به اصطلاح نيروهاي محركه [13] يا عوامل علي [12] به عنوان عوامل دايمي، از پيش تعيين شده يا نامشخص طبقه‏بندي مي‏شوند [12]. عوامل دايم همان عوامل ساختاري هستند كه تغيير آن‏ها بعيد است (مثلا نياز افراد به غذا يا درآمد). در مورد عوامل از پيش تعيين شده، تغيير تا حد زيادي قابل گمانه‏زني است. براي عوامل از پيش‏ تعيين‏شده، نتايج و احتمالات آن‏ها شناخته شده به نظر مي‏رسند و به همين دليل است كه عواملي كه بتوانند با صحت قابل قبولي پيش‏بيني شوند از جمله‏ي اين عوامل در نظر گرفته مي‏شوند. نمونه‏هايي از عوامل از پيش ‏تعيين‏شده شامل عوامل دموگرافيك (مانند توسعه‏ي جمعيت نوجوان در ايالات متحده) و تعداد آينده‏ي بيماران سرطاني كه مجاز به دريافت پرتو درماني باشند، مي‏باشد [13و20]. به گفته‏ي شوارتز [13]، اين روندها و پيشرفت‏هاي از پيش تعيين‏شده يا پديده‏هايي هستند كه به كندي تغيير مي‏يابند كه در گذشته در خط لوله‏ي آينده قرار داشته‏اند، و يا نتايج موقعيت‏هاي محدود يا برخوردهاي اجتناب‏ناپذير هستند. با اين وجود تحليل‏هاي سناريو اغلب متمركز بر عوامل نامطمئن است. ترديدها به عواملي باز مي‏گردند نتايج آن‏ها شناخته شده است، اما وقوع آن‏ها هنوز مشخص نيست. اين عوامل آن‏قدر منحصر به فرد هستند كه استفاده از آن‏ها با نشانه‏اي از احتمال نيز مقدور نيست [3و9]. نمونه‏هايي از ترديدهاي (اساسي) عبارتند از: رشد اقتصادي در كشورهايي مانند عراق و توسعه‏ي رابطه‏ي سياسي ميان اروپا و ايالات متحده. در فرايندهاي سناريو در آنچه كه تحت ملاحظه‏ي ما است، اين طبقه‏بندي يك گام مهم در فرايند سناريو به شمار مي‏‎آيد، چرا كه ترديدها تفاوت‏هاي اصلي ميان سناريوها را تعيين مي‎كنند، در حالي كه عناصر دايمي و از پيش تعيين‏شده براي هر سناريوها يكسان باقي مي‏مانند.

خوشه‏بندي نيروهاي محركه نيز فعاليتي مهم در مراحل 2 تا 4 است. هدف از خوشه‏بندي كاهش تعداد نيروهاي محركه‏ي مرتبط در قالب تعداد كمتر و قابل مديريت ساختارهاي سطوح عالي است كه براي انسان‏ها معمولا در احتمال مواجهه با مجموعه‏اي از محرك‏ها و داده‏هاي مختلفي است كه با آن‏ها روبرو مي‏شوند [17و21]. اقدام بعدي شناسايي دو موقعيت كلي از ترديد حساس مي‏باشد كه مباني سناريو‏ها را تشكيل مي‏دهد. ون در هايدن[11] و ديگران [17] در آخرين كتاب خودشان نشان داده‏اند كه اين كار را مي‏توان با ترسيس يك فضاي دو بعدي رتبه‏بندي انجام داد كه از يك سو ”سطح تاثير“ (زياد/كم) و از سوي ديگر ”سطح ترديد“ (بالا/پايين) را نشان مي‏دهد. دو عامل مهم و غير قابل پيش‏بيني در خوشه‏ها يا عوامل برگزيده براي ساختن سناريو در نمودار 2 آمده است.


نمودار 1- بياني از فرايند توسعه‏ي سناريو [1و15]

گام 1: شناسايي موضوع يا تصميم كليدي

گام 2: تعيين نيروهاي كليدي در محيط محلي

گام 3: نيروهاي محركه

گام 4: رتبه‏بندي نيروها بر مبناي اهميت و ترديد

گام 5: انتخاب لجستيك سناريو

گام 6: تجسم بخشيدن به سناريو

گام 7: پيامدهاي سناريو براي راهبرد

گام 8: انتخاب شاخص‏ها و نشانه‏هاي هدايت‏گر

گام 9: بازخوران سناريو به طراحان و سازندگان آن

گام 10: بحث پيرامون گزينه‏هاي راهبردي

گام 11: توافق با طرح پياده‏سازي

گام 12: انتشار سناريو

توجه داشته باشيد كه اين روشي بود كه توسط پيتر شوارتز ارايه شده بود [13]. با خارج ساختن موارد ترديد، گويا اين كه رخ داده‏اند؛ هر سناريو وضعيت ديگري از آينده را به نمايش مي‏گذارد. بدين ترتيب سناريوها اهميت و پيامدهاي اين ترديدها را نشان مي‏دهند و برجسته مي‏سازند. با تهيه‏ي طرح‏هايي از سناريوهاي محتمل [13] و جستجو براي ساختارهاي علي، هر سناريو با رويدادها، روندها و الگوهاي مرتبط به هم پر مي‏شود.

(ادامه دارد)

[1] .Ringland

[2] .Battelle Institute

[3] .Godet Approach

[4] .MIC MAC

[5] .Peter Schwartz

[6] .Northeast

[7] .Stanford

[8] .Pierre Wack

[9] .Barbieri Masini

[10] .Medina Vasquez

[11] .Van der Heijden

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و ششم خرداد ۱۳۸۹ساعت 14:1  توسط  ali mirzamohammadi  | 

 دکتر محمود قاضی طباطبایی

 دانشیار گروه جمعیت شناسی دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران است. وي مدرك كارشناسي را در رشته علوم سیاسی از دانشگاه ملی ایران(1354)، كارشناسي ارشد را در رشته علوم سیاسی از دانشگاه میشیگان غربی امریکا (1357) و دكتري را در رشته جامعه شناسي از دانشگاه ایالتی یوتا امریکا (136) اخذ نموده است. عنوان رساله وي در دوره كارشناسي ارشد « شخصيت سياسي محصول زمان يا خصوصيات فردي» و دوره دكتري «تطابق محيطي بزهكاري: آزمون طولي تئوري» است.

موارد تدريس وي «آمار در علوم اجتماعي» (در مقطع كارشناسي)، «آمارپيشرفته»، «تكنيك هاي تحقيق »، «روش تحقيق » و «روش هاي تحقيق پيشرفته» و «روش تحقيق پيشرفته» و «روش هاي تحليل آمار پيشرفته» و «نرم افزار» (در مقطع دکتری) است.

وي مولف كتب «روشهاي پيشرفته آماري» (١٣٨٥) و «بررسي پديده خشونت خانگي عليه زنان: از جلد 2 تا جلد 17 و از جلد 19 تا جلد 28 (1383) و مقالاتي همچون "ارتباط ميان باور هاي مربوط به كنترل با آسيب شناسي رواني برون ريز و درون ريز دركودكان "، "عامل دو گانه مقاومت و انتقال در بيماران با و بدون اختلال شخصيت"، تحليل مقايسه اي نظامهاي تضمين كيفيت آموزش عالي در جهان :وجوه اشتراك و افتراق درتجربه هاي جهاني "، "مدليابي خود اثرمندي جسماني در افسرده گي نو جوانان بر مبناي مدل عامليتي بندورااز افسردگي "، "بررسي اثر مستقيم و غير مستقيم باز خورد نسبت به مصرف مواد كانون كنترل وتوانمنديهاي فردي و اجتماعي برمصرف مواد در نو جوانان در معرض خطر"، بر ساخت يك مسئله اجتماعي - جمعيتي : در آمدي بر جمعيت شناسي اجتماعي-انتقادي اچ اي وي / ايذز در ايران"،"نقش توان بخشي شناختي در كاهش نقائص كاركردها ي اجرايي و نشانه هاي وسواسي اجباريبيماران اسكيزو-وسواسي "، "نقايص كاركرد هاي اجرايي در بيماران اسكيزو -وسواسي"،"نقش منابع اطلاعات خود كار آمدي و ويژگي هاي ميانجي شخصي در خود كار آمدي و عملكردرياضي"، "بررسي نقش استرس و سبكهاي شخصيتي و استقلال مداري در افسردگي"، "اثر مستقيم و غير مستقيم خود اثر مندي اجتماعي در افسردگي نو جوانان"، "روابط ساختاري عوامل روان شناختي خطر زا و حفاظت كننده مصرف مواد مخدر در نوجوانان"، "بررسي تضاد حرفه اي -سازماني در حسابداري"،"بررسي روش هاي ارزشيابي برنامه هاي ترويجي به منظور دستيابي به يك مدل مناسب"، "كار برد ليزرل در آزمون الگوي نظري براي سنجش تاثير يكپارچه سازي "،"سوگيري به ارزش هاي جهاني( فرامادي و مادي) و عوامل موثر بر آن"،"مدلي براي يك پارچه سازي مجازي CAD/CAM/CAEبراي بقاء سازمان توليدي"، "تصوير ذهني بدن وارتباط آن با نمايه تودهء بدن والگوي مصرف مواد غذايي در نوجوانانتهراني"، و ... است

و مسئوليت طرح هاي تحقيقاتي مختلفي از جمله «چالش ها و فرصت هاي نظام آموزش عالي در ارتباط با توليد علوم و كشورهاي شمال و جنوب,١٣٨٤»، «شبكه هاي حمايت اجتماعي ترتيبات زندگي و سلامت سالخوردگان در شهر تهران,١٣٨٦»، «گزارش نهايي طرح ملي بررسي پديده خشونت خانگي»، «مطالعات اسنادي طرح ملي مشاركت سياسي زنان در مراكز استان هاي كشور(23 جلد مستقل)»، «طرح ملي بررسي پديده خشونت خانگي در 28 مركز استان كشور : بخش مطالعات اسنادي(25 جلد مستقل)»، «اطلس گستره مشاركت سياسي زنان و عوامل موثر بر آن در طراحي و ساخت نرم افزار نمونه گيري از بلوك هاي شهري بر اساس ويژگيهاي جمعيتي» را نيز بر عهده داشتند.

در خصوص ديگر خدمات علمي و اجرايي آقای دکتر قاضی طباطبایی ميتوان مواردي همچون «معاون پژوهشي موسسه پژوهش و برنامه ريزي آموزش عالي (١٣٧٨

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و پنجم خرداد ۱۳۸۹ساعت 20:40  توسط  ali mirzamohammadi  | 

وثوقی، منصور

دكتر منصور وثوقي در سال 1320 در برازجان بدنيا آمد. ايشان داراي مدرك دكتراي رشته جامعه شناسي از دانشگاه رنه دكارت سوربن-فرانسه در سال 1974 مي باشد.نامبرده هم اكنون عضو هيئت علمي و دانشيار دانشكده جامعه شناسي دانشگاه تهران مي باشد.گروه : علوم انسانيرشته : جامعه شناسيتحصيلات رسمي و حرفه اي : تحصيلات رسمي منصور وثوقي به قرار زير است: - ديپلم متوسطه طبيعي در سال 1339 - كارشناسي رشته علوم اجتماعي از دانشكده ادبيات دانشگاه تهران در سال 1344 - كارشناسي ارشد رشته علوم اجتماعي از دانشگاه تهران در سال 1346 - دكتراي رشته جامعه شناسي دانشگاه رنه دكارت سوربن-فرانسه در سال 1974همسر و فرزندان : منصور وثوقي متاهل و داراي 3 فرزند مي باشد.مشاغل و سمتهاي مورد تصدي : سوابق شغلي و مديريتي دكتر منصور وثوقي به قرار زير است: - پژوهشگر بخش تحقيقات روستايي"موسسه مطالعات و تحقيقات دانشگاه تهران " از سال 1343 تا 1346 - پژوهشگر بخش تحقيقات روستايي "موسسه آموزش و تحقيقات تعاوني دانشگاه تهران" از سال 1346 تا 1349 - سرپرست بخش تحقيقات روستايي موسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعي دانشگاه تهران در سال 1354 تا 1371 - استاديار گروه آموزشي جامعه شناسي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران از سال 1354 تا 1369 -مدير گروه جامعه شناسي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران از سال 1360 تا 1364 - معاون اداري و مالي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران از سال 1367 - معاون آموزشي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران از سال 1374 تا 1375 - دانشيار گروه جامعه شناسي دانشگاه تهران از سال 1369 تا كنون - مدير گروه توسعه روستايي دانشگاه تهران از سال 1381 تا كنون - عضو انجمن بين المللي جامعه شناسان فرانسه زبان(A.I.S.L.F) - عضو انجمن جامعه شناسي ايران - عضو انجمن انسان شناسي ايرانفعاليتهاي آموزشي : موارد مورد تدريس در دانشگاه: مباني جامعه شناسي،جامعه شناسي روستايي،نظريه هاي جامعه شناسي،تغييرات اجتماعي،مسائل اجتماعي ايران،جامعه شناسي تاريخي ايران در مقطع كارشناسي ارشد: سمينار جامعه شناسي روستايي،انديشه هاي اجتماعي معاصر،بينش هاي جامعه شناسي،نظام هاي بهرهبرداري در مقطع دكترا: جامعه شناسي ايران ،سمينار مسائل توسعه اجتماعي- اقتصادي ايرانچگونگي عرضه آثار : - تاليف 5 عنوان كتاب - تاليف حدود 10 مقاله بزبانهاي فارسي و انگليسي - همكاري در انجام بيش از 10 طرح پژوهشي،انجام حدود 10 طرح پژوهشيآثار :  1 تعاونيهاي روستائي منطقه تهران ويژگي اثر : موسسه اموزش و تحقيقات تعاوني 13482 تغييرات اجتماعي ويژگي اثر : پديدآورنده: گي روشه، منصور وثوقي (مترجم) ناشر: نشر ني - 15 مرداد، 1386 چاپ اول 1366،چاپ هفدهم 1384 انتشارات ني3 جامعه شناسي روستايي ويژگي اثر : چاپ اول 1366،چاپ دهم 1382-انتشارات كيهان4 جامعه شناسي قشرها و نابرابريهاي اجتماعي، رشته علوم اجتماعي ويژگي اثر : پديدآورنده: مهرداد رزاقي، منصور وثوقي (مترجم)، حسن ملك (مترجم) ناشر: دانشگاه پيام نور - 1383 5 مباني جامعه شناسي ويژگي اثر : پديدآورنده: منصور وثوقي، علي اكبر نيك خلق ناشر: بهينه - 15 اسفند، 1386 چاپ اول 1370،چاپ بيست و دوم(ويرايش جديد)1383-انتشارات بهينه6 مباني جامعه شناسي 1، رشته علوم اجتماعي ويژگي اثر : پديدآورنده: منصور وثوقي ناشر: دانشگاه پيام نور - 1382 7 مفاهيم اساسي توسعه ويژگي اثر : در دست چاپ


منابع زندگینامه: تكميل پرسشنامه توسط دكتر منصور وثوقي بنا به درخواست واحد آموزش بنياد ايرانشناسي زمستان 1384

فعالیتها:   • جامعه شناسی   • محقق  
+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و پنجم خرداد ۱۳۸۹ساعت 20:35  توسط  ali mirzamohammadi  | 


سه شنبه 18 خرداد1389 ساعت: 12:43


خيلي عالي بود واقعاً استفاده كردم ممنون جناب دكتر

 وب سایت   پست الکترونیک


کاربرد سوسیومتری در ترمیم تعاملات اعضای تیمهای ورزشی

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیستم خرداد ۱۳۸۹ساعت 8:50  توسط  ali mirzamohammadi  | 

فصلنامه تحقیقات علوم اجتماعی ایران (شماره اول) اصول کلی فصلنامه:

 فصلنامه «تحقیقات علوم اجتماعی ایران» با هدف افزایش تولیدات علمی در حوزه علوم اجتماعی منتشر می شود. تحقیقات تجربی ناظر به پژوهش هایی است که با بهره گیری از روش های کیفی و یا کمی به سنجش و بررسی فرضیات و تئوری ها می پردازد. از جمله اولویت ها در این فصلنامه بهره گیری از روش های و تکنیک های جدید و بدیع جهت تبیین مسائل اجتماعی جامعه ایران و سنجش تئوری ها و نظریات جدید حوزه علوم اجتماعی است. توجه به پژوهشگران جوان و بهره گیری از خلاقیت ها و نوآوری ها و انتشار تحقیقات علمی آنان خط مشی و سیاست دیگری است که در این فصلنامه دنبال می شود. بنابراین خط مشی های اصلی این فصلنامه به شرح ذیل می باشد: 1ـ انتشار مقالات علمی حاصل از پژوهش های در حوزه علوم اجتماعی 2ـ انتشار مقالات روش شناختی در حوزه تحقیقات علوم اجتماعی 3ـ ایجاد زمینه لازم برای انتشار یافته های پژوهشی منتج از پایان نامه ها و رساله های تحصیلات تکمیلی در حوزه علوم اجتماعی

 فهرست مقالات: بررسي احساس امنيت و عوامل مؤثر بر آن (مطالعه موردي شهر تهران)/دکتر مهدي اميركافـي عضويت در انجمن‌هاي داوطلبانه، الگوها و عوامل يک مطالعه عرضي- ملي/دکتر ابراهيم خدايي/حسين اکبري بررسی تجربی الگوهای مشروعیت سیاسی در بین طبقه متوسط شهری ایران/ابراهیم حاجیانی/سلیمان پاک سرشت تفاوت بین نسلی در مناسک عزاداری واقعه کربلا /علی جنادله، مریم رهنما عوامل موثر بر استرس شهروندان تهرانی/فاطمه کرمی/عقیل دغاقله/معصومه حیدری زهرا پور تحلیل رابطه فقر اقتصادی با کج رفتاری جنسی در میان جوانان شهر تهران/جليل عزيزی "مقاله اول" بررسي احساس امنيت و عوامل مؤثر بر آن(مورد مطالعه: شهر تهران) نویسنده:مهدي اميركافـي تحقيق حاضر از نوع تحليل ثانويه است و احساس امنيت در ميان شهروندان را بررسی مي‌کند. مراكز مختلف نظرسنجي خصوصاً مركز افكارسنجي دانشجويان ايران به بررسي و سنجش امنيت در سالهاي اخير توجه کرده‌اند. اين مطالعات كه عمدتاً توصيفي هستند، هدفشان اين بوده است كه چگونگي وضعيت احساس امنيت و يا احساس ناامني و ترس را كه در نقطه مقابل آن قرار دارد، شرح داده و دانش ما را در اين زمينه ارتقاء بخشند. اين تحقيقات به تبيين مسئله نپرداخته‌اند، ولی يافته‌هاي آنها كه به دقت جمع‌آوري شده است مي‌تواند ضمن مشخص ساختن ميزان و دامنه احساس ناامني و ترس، زمينه مناسبي را نيز براي تبيين آن فراهم سازند. در ارتباط با نكته اخير، تحقيق حاضر تلاش مي‌كند بر اساس داده‌هاي موجود كه براي منظور ديگري گردآوري شده‌اند، تحليل متفاوتي عرضه نمايد و به شناختي افزون بر گزارش‌هاي اوليه دست يابد. تحقيق اوليه از نوع پيمايشي بوده است كه در آن با استفاده از شيوه نمونه‌گيري خوشه‌اي با 1475 نفر از افراد بالاي هيجده سال مناطق بيست‌‌و دوگانه تهران مصاحبه شده است. تحليل ثانوي نشان مي‌دهد كه متغير حمايت اجتماعي آثار مؤثر و معني‌داري بر احساس امنيت دارد. همچنين بي‌نظمي اجتماعي و ريسك و مخاطره تأثير مؤثر و كاهنده‌اي بر احساس امنيت نشان مي‌دهند. مفاهيم كليدي: احساس امنيت، بي‌نظمي اجتماعي، ريسك اعتمادكردن، حمايت اجتماعي برای دریافت متن کامل مقاله بر روی این قسمت کلیک نمایید

"مقاله دوم" عضويت در انجمن‌هاي داوطلبانه، الگوها و عوامل يک مطالعه عرضي- ملي نویسنده:دکتر ابراهيم خدايي حسين اکبري انجمن‌هاي داوطلبانه استخوان‌بندي جامعه مدني و استقرار حاکميت مردم و ميانجي بين دولت و ملت هستند و نقش عمده‌اي در شکل‌گيري جريان‌هاي اجتماعي و سياسي در جامعه دارند. اين انجمن‌ها با توجه به ماهيت داوطلبانه بودن خود، ميزان اراده گرايي و ميل به مشارکت در ميان شهروندان يک جامعه را نشان مي‌دهند. ميزان عضويت در اين انجمن‌ها در جوامع مختلف متفاوت است و عوامل مختلفي بر عضويت شهروندان در اين انجمن‌ها مؤثرند. مطالعه حاضر با روشي تطبيقي به بررسي الگوهاي عضويت افراد در انجمن‌هاي داوطلبانه در ميان 60 کشور دنيا پرداخته است. نتايج مطالعه نشان مي‌دهد کشورهاي اسکانديناوي داراي بيشترين ميزان عضويت انجمني هستند و کشور ترکيه و کشورهاي داراي سابقه حاکميت کمونيسم، کمترين ميزان عضويت در انجمن‌هاي داوطلبانه را دارند. هر چند الگوي عضويت در انجمن‌هاي مختلف در کشورها متفاوت است. بررسي عوامل مؤثر بر عضويت در انجمن‌هاي داوطلبانه با استفاده از رگرسيون لوجستيک نشان داد که مردها، جوان‌ترها، افراد تحصیل کرده، شاغل و دارای درآمد بالاتر، بيشتر احتمال دارد که در انجمن‌هاي داوطلبانه عضو شوند. اعتماد اجتماعي به عنوان مؤثرترين متغير است که احتمال عضويت انجمني را پيش‌بيني مي‌کند. همچنين حضور در مناسک مذهبي، نگرش مثبت به دموکراسي و داشتن ارزش‌هاي پسامدرنيسم مي‌تواند احتمال عضويت انجمني را افزايش دهد. نتايج يک تحليل حساس نشان داد، عوامل بررسي شده آثار متفاوتي بر عضويت در انجمن‌هاي مختلف دارند. مفاهیم کلیدی: انجمن‌هاي داوطلبانه، الگوهاي عضويت انجمني، مطالعه تطبيقي، رگرسيون لوجستيک، تحليل خوشه برای دریافت متن کامل مقاله بر روی این قسمت کلیک نمایید

 "مقاله سوم" بررسی تجربی الگوهای مشروعیت سیاسی در بین طبقه متوسط شهری ایران نویسنده:ابراهیم حاجیانی سلیمان پاک سرشت یکی از ویژگی‌های مهم جامعه در حال تغییر ایران، تفسیرها و برداشت‌های مبهم درباره اولویت مسائل و الگوهای جاری و مطلوب است، به گونه‌ای که در خصوص اکثر مسائل مهم اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی مانند الگوی مطلوب توسعه، مفهوم هویت، جایگاه عدالت اجتماعی، حدود آزادی و... این اغتشاش مفهومی به صورت جدی به چشم می‌خورد. از جمله این ابهامات در خصوص موضوع مهم مشروعیت سیاسی است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی درباره مسئله الگوی مشروعیت سیاسی مجادلات بسیاری شده هم از نظر عرضه و هم از نظر تعریف و بیان ماهیت قدرت سیاسی در نظام جمهوری اسلامی و نیز بنا به دلایل ساختاری و تحولات اجتماعی و فرهنگی در معرض چالش‌های فراوان قرار گرفته است. به نظر می‌رسد این چالش‌ها بر سر انتخاب و باز تعریف الگوهای جاری و مطلوب مشروعیت سیاسی در ایران شکل یافته باشد. اغلب این منازعات در سطح نظری باقی مانده و کمتر به الگوهای رایج مشروعیت سیاسی در ایران پرداخته شده است. در حالی که الگوهای مشروعیت بنابر ویژگی‌های ذاتی خود بایستی در تصورات و ذهنیات شهروندان از حکومت مطلوب و شایسته دنبال شود؛ زیرا بنا بر تعریف، مشروعیت، پذیرش درونی یک یا چند الگوی خاص از حکومت مطلوب است . این مقاله که حاصل یک مطالعه تجربی است به بررسی جامعه‌شناختی الگوهای مشروعیت سیاسی در طبقه متوسط شهری ایران می‌پردازد و در پی عرضه و مشخص نمودن الگوهای برجسته و مهم مطمح نظر شهروندان ایرانی - با تأکید بر لایه‌های مهم طبقه متوسط شهری است. مفاهیم کلیدی: مشروعیت، مشروعیت سیاسی، طبقه متوسط شهری، الگوی الهی مردمی، الگوهای سنتی مشروعیت، الگوهای قانونی مشروعیت. برای دریافت متن کامل مقاله بر روی این قسمت کلیک نمایید

"مقاله چهارم" تفاوت بین نسلی در مناسک عزاداری واقعه کربلا با تاکید بر دوگانه‌های سنتی/جدید و محتوایی/نمایشی نویسنده:علی جنادله، مریم رهنما مطالعه تغییرات پدید آمده در اجرای مناسک دینی از آنجا اهمیت می‌یابد که هر مجموعه مناسکی، نظام معنایی خاصی را به همراه دارد و تغییر در عناصر مجموعه مناسکی، می‌تواند بیانگر تغییر در نظام معنایی مرتبط با آن و در نتیجه ایمان و اعتقادات مرتبط با این نظام معنایی ‌باشد. از جمله مراسم دینی مهم در جامعه ما، مراسم عزاداری واقعه کربلا است که هرساله با شور و هیجان خاصی برگزار می‌گردد. وجود تفاوت بین نسلی در عناصر و شیوه برگزاری مناسک واقعه عاشورا، می‌تواند حاکی از وجود تفاوت در نظام معنایی و اعتقادی مرتبط با این مناسک در میان نسل‌های مختلف باشد. بر این اساس تفاوت بین نسلی در این مراسم، در دو بعد الگوهای عزاداری و سمت و سوی تغییرات با تأکید بر تقابل‌های سنتی/ جدید و محتوایی/نمایشی بررسی شد. در هر دو بعد، یافته‌ها وجود تفاوت‌های معنی‌دار بین نسلی را تأیید می‌کنند به گونه‌ای که در نسل‌های جوان‌تر شاهد شکل‌گیری الگوهای جدید عزاداری هستیم که در آنها عناصر و جنبه‌های نمایشی اهمیت بیشتری یافته است. مفاهیم کلیدی: مناسک دینی، واقعه کربلا، تفاوت بین نسلی برای دریافت متن کامل مقاله بر روی این قسمت کلیک نمایید

 "مقاله پنجم" عوامل موثر بر استرس شهروندان تهرانی نویسنده:فاطمه کرمی، عقیل دغاقله، معصومه حیدری زهرا پور هدف پژوهش حاضر بررسی میزان استرس‌زا بودن عوامل مختلف در حوزه‌های ساختار شهری، اقتصادی، خانوادگی، محیطی، اجتماعی و فرهنگی، شخصی و فردی است. روش انجام بررسی، پیمایشی بوده و نتایج مبتنی بر تحلیل داده‌‌های گردآوری شده از نمونه‌ای با حجم 550 نفر از شهروندان تهرانی است. یافته‌ها نشانگر آنست که در حوزه ساختار شهری مشکلات مربوط به ترافیک و شلوغی، آلودگی‌های صوتی سطح شهر، آلودگی هوا و معطلی در صف، بیشترین شدت استرس‌زایی را دارند. در حوزه اقتصادی بیشترین شدت استرس‌زایی مربوط به تورم و گرانی کالاها و پس از آن به ترتیب کمبود و گرانی مسکن، بالا بودن اجاره خانه‌ها و مقروض بودن و بدهی داشتن بوده است. در حوزه اجتماعی و فرهنگی بیشترین شدت استرس‌زایی از نظر پاسخگویان به ترتیب مربوط به برخورد با افراد غیرقابل تحمل، رشد انحرافات اخلاقی، مورد سوء استفاده مالی قرار گرفتن، سرقت یا اخاذی، ابتلا به بیماری و تبعیضات قومی و زبانی بوده است. مفاهیم کلیدی: استرس، عوامل موثر بر استرس، مشکلات شهر تهران، شهروندان تهرانی برای دریافت متن کامل مقاله بر روی این قسمت کلیک نمایید

"مقاله ششم" تحلیل رابطه فقر اقتصادی با کج رفتاری جنسی در میان جوانان شهر تهران نویسنده:جليل عزيزی مفهوم فقر اقتصادی به دليل ماهيت و محتوايی که دارد تقريباً با تمامی موضوعات و مسائل مطرح در حوزهء انسانی، اقتصادی و اجتماعی، از جمله حوزهء آسيب‌های اجتماعی و به خصوص کجرفتاری و ابعاد مختلف آن، ارتباط پيدا می‌کند. با توجه به اين تاثيرات متقابل، هدف مقاله حاضر بررسی و شناسايی رابطه بين فقر اقتصادی و کجرفتاری جنسی است. اين مطالعه با استفاده از روش ميدانی و تکنيک پيمايش در بين 400 نفر از جوانان 25-18 ساله شهر تهران و شميرانات صورت پذيرفته است. برای تحليل داده‌ها از تکنيک‌های تحليل رگرسيون چند متغيره، تحليل مسير و تحليل عاملی استفاده شده است. يافته‌های تحليل رگرسيون چند متغيره بيانگر عدم ارتباط مستقیم معنادار بين اين دو متغير به صورت مستقیم می‌باشد، درحالیکه با تحلیل مسیر، برخی از مسیرهای معنادار تشخیص داده شده‌اند. مفاهیم کلیدی: فقراقتصادی ، کجرفتاری اجتماعی، کجرفتاری جنسی، فرهنگ بزهکاری.

+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم خرداد ۱۳۸۹ساعت 13:21  توسط  ali mirzamohammadi  | 

سلام استادخسته نباشید شرمنده که مزاحمتون میشم.برای درس نظریه های جامعه شناسی2که این ترم بادکترقانعی راد(دردانشگاه الزهرا) داريم.ایشون برای سوال ترم گفتن یاوضعیت فرهنگی یاوضعیت سیاسی جامعه ایران روازدید5تاازجامعه شناسان مدرن تحلیل کنيد.ميخواستم بدونم ميتونم ازشمادرباره جواب اين سوال کمک بگیرم؟ درضمن مقاله یاکتابي دراین باره نوشته شده؟ ممنون ومتشکر دوست عزیز ضمن تشکر از جنابعالی برای مورد شما کتابهای بررسی مسایل اجتماعی ایران را مطالعه کنید. مثل نقد و تحلیل مسایل اجتماعی ایران منوچهر لرنی کتاب بررسی مسایل اجتماعی ایران دکتر سعید معیدفر کتاب بررسی مسایل اجتماعی ایران دکتر سیف الهی سایر کتابهای بررسی مسایل اجتماعی ایران کتابهایی که در حوزه جامعه شناسی ایران از جمله دکتر بشیریه و رفیع پور نوشته شده منابع خوبی هستند و از انتشارات جامعه شناسان تهران مقابل دانشگاه تهران نیز می توانید تهیه کنید.

+ نوشته شده در  دوشنبه هفدهم خرداد ۱۳۸۹ساعت 13:8  توسط  ali mirzamohammadi  | 

با عرض سلام خدمت جناب آقاي دكتر ميرزا محمدي ، اگر در مورد آموزش اموس منبع فارسي سراغ داريد ، لطفا آدرسش را بفرماييد . با تشكر شفيعي
+ نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم خرداد ۱۳۸۹ساعت 12:42  توسط  ali mirzamohammadi  | 

کتاب مدل سازی معادله ساختاری در پزوهش های اجتماعی با کاربرد آموس دکتر وحید قاسمی انتشارات جامعه شناسان تهران1389
+ نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم خرداد ۱۳۸۹ساعت 12:23  توسط  ali mirzamohammadi  | 

1. کدام یک ازمواردزیردرمورداثباتگرایی صحیح است. الف)به نظراثناتگرایان کج رفتاری یک موجودواقعی است ب)به نظراثباتگرایان آزادی اراده با علیت تباین دارد ج)کج رفتاری مطلقا یا ذاتا واقعی است د) همه ی موارد یادشده

 2. کدام یک ازگزینه های زیردررویکرداثباتگرایی درتعریف کج رفتاری خزء سه فرض اصلی است. الف)مطلق گرایی ب)عینی گرایی ج)جبرگرایی د)ذهنی گرایی

3. ازنظرساخت گرایان کج رفتاری........ الف)یک فراورده ی روانی است ب)تجربه ی ذهنی است ج)عملی غیرارادی است د)گزینه ی الف وب

 4. کدام یک ازگزینه های زیر به رویکردذهنی-درونی پا یبنداست. الف)ساخت گرایان ب)اثباتگرایی ج)رویکردگرایی تلفیقی د)ب وج 5. کدام یک ازدانشمندان زیر معتقداست که هدف رویکرد ذهنی مستلزم نمایش همدردی با کج رفتار است. الف)مرتن ب)دیویدمتزا ج)کوهن د)سادرلند 6. کدام یک ازگروه زیر مدعی است علت اصلی کج رفتاری نبود یا ضعف کنترل اجتماعی است. الف)نظریه فشار ب)نظریه ی وفاق ج)نظریه یمجرمسازی د)نظریه ی کنترل 7. کدام یک از گزینه های زیرمربوط به درک وتبیین انگیزه های کج رفتاری نیست. الف)نظریه ی تضادفرهنگی ب)انتقال فرهنگی ج)نظریه ی فشار د)کنش متقابلگرا 8. کدام یک ازگزینه های زیرسه دسته ی مهم نظریه های پارادایم اثباتگرایی را شامل نمی شود. الف)فشار اجتماعی ب)کنش متقابل اجتماعی ج)کنترل اجتماعی د)یادگیری اجتماعی 9. کدام یک ازجامعه شناسان براین باورندکه کج رفتاری عملی ارادی انسان است. الف)جامعه شناسان رویکردی ب)جامعه شناسان ساخت گرا ج)جامعه شناسان اثباتگرا د)رویکردگرایان تلفیقی 10. کدام یک ازموارد زیر درمورد تعریف کج رفتاری صحیح است. الف)کج رفتاری شامل انواع رفتارهاینابهنجاراست که اشکالی ازان درجامعه است ب)کج رفتاری شامل انواع رفتارهایی بهنجاریا نرمال است که درجامعه رخ میدهد ج)کج رفتاری هرنوع رفتاری است که طبق هنجارها ومقررات درجامعه روی میدهد د)کج رفتاری هرنوع رفتاری است که باهنجارها وارزشها همنوایی دارد 11. فرصتهای مشروع افتراقی مربوط به کدام یک از جامعه شناسان است. الف)کوهن ب)مرتن ج)کلوارد د)سادرلند 12. گلیزردر موردکدام نظریه های زیر اظهار نظر کرده است. الف)پیوندافتراقی ب)تقویت افتراقی ج)ناکامی منزلتی د)هویت پذیری افتراقی 13. کدام یک ازگزینه های زیردرموردانتقادات وارده به فشار اجتماعی نادرست است. الف)یکسان فرض کردن نظام ارزشهای مردم ب)نادیده گرفتن نقش نظام کنترل اجتماعی ج)تحریک جامعه شناسان هب جستجوی علل کج رفتاری د)ساده انگاشتن رابطه ی فردوجامعه در کج رفتاری فرد 14. کج رفتاری یادگرفتنی است نه ارزشی به کدام نظریه ی جامعه شناسی مربوط می شود. الف)هویت پذیری افتراقی ب)پیوند افتراقی ج)تقویت افتراقی د)ناکامی منزلتی 15. کدام یک ازگزینه های زیر به تحلیل تشریفات انگ زنی وتاثیر آن به افراد می پردازد. الف)نظریه ی انتقال فرهنگی ب)نظریه ی کنش متقابل گرا ج)نظریه ی افراطی _تضادی د)نظریه ی فرصت 16. کدام یک از گزینه های زیر اساسا ساختگرا نیستند. الف)تضادفرهنگی ب)کنترل فرهنگی ج)کنش متقابل گرا د)نظریه ی فرصت 17. کدام یک ازگزینه های زیر جدیدترین دسته بندی نظریه های مربوط به کج رفتاری است. الف)اثباتگرا وساختگرا ب)افراطی_تضادی ج)انتقال فرهنگی د)کارکردگرا 18. رویکرداثباتگرایی کج رفتاری را چه نوع پدیده ای می داند. الف)غیرواقعی ب)ذهنی ج)ارادی-اختیاری د)واقعی وجبری 19. نظریه فرصتهای مشروع افتراقی مربوط به کدام یک از نظریه های اجتماعی است. الف)کنترل اجتمای ب)فشاراجتماعی ج)یادگیری اجتماعی د)تضاداجتماعی

۲۰. کدام یک از گزینه های زیر نادرست است. الف)نظریه ی ناکامی منزلتی کوهن مربوط به فشار اجتماعی است ب)نظریه ی پیونداجتماعی هرشی دررابطه با کنترل اجتماعی است ج)نظریه ی هویت پذیری افتراقی گلیزرمربوط به یادگیری اجتماعی است د)نظریه ی فرصتهای نامشروع افتراقی کلواردمربوط به کنترل اجتماعی است

21. کدام جامعه شناسان زیر معتقدند که اعضای طبقه ی پایین بیش از دیگران احتمال دارد درفعالیتهای نابهنجار مشارکت کنند. الف)الین ومرتن ب)کوهن ومرتن ج)کلواردوالین د)گلیزروسادرلند 22. فرصتهای نا مشروع افتراقی مربوط به کدام یک ازجامعه شناسان زیراست. الف)مرتن ب)سادرلند ج)کوهن د)کلواردوالین 23. به نظرکدام یک از جامعه شناسان زیر کج رفتاری را می توان پاسخ عادی به شرایط اجتماعی غیرعادی دانست. الف)سادرلند ب)مرتن ج)دورکیم د)گلیزر 24. تقویت افتراقی برگس وایکرزمربوط به کدام یک ازنظریه های اجتماعی میباشد الف)فشاراجتماعی ب)یادگیری اجتماعی ج)کنترل اجتماعی د)تضاداجتماعی 25. شرمنده سازی جداکننده وشرمنده سازی پیونددهنده از تقسیم بندیهای کدام یک ازنظریه پردازان است. الف)هرشی ب)برگس ج)سادرلند د)بریتویت 26. کدام یک ازگزینه های زیر ازانتقادهای وارده به نظریه ی کنترل است. الف)انگیزه ی همه ی افرادجامعه برای ارتکاب کج رفتای یکسان است ب)نظام ارزشی مرکزی در جامعه وجود دارد ج)هرچه شدت اعمال مجازات بیشتر باشد تاثیربیشتری درکاهش جرم دارد د)کج رفتاری موجب ضعف پیوند اجتماعی وخود کنترلی میشود 27. کدام یک ازنظریه های زیربه پیامدهای تعامل بین کج رفتار وجامعه همنوامی پردازد. الف)تضاد ب)فرصت ج)کنترل د)انگ زنی 28. کدام یک از گزینه های زیر درمورد نظریه پردازان انگزنی صحیح است. الف)پیامدانگ زنی برای کسانی که انگ میزنند معمولا منفی است ب)نظریه پردازان انگ زنی بیشتر به تحلیل فرایندکج رفتاری ثانویه می پردازند ج)نظریه انگ زنی کج رفتاری رامفهومی ساخته ی جامعه میداند د)نظریه ی انگزنی کسانی راکه قادر به انگزنی میداند که نماینده قانون نظم واخلاق نیستند. 29. تلاش پدیدارشناسی بر این است که ...... الف)به بخش بیرونی ذهن افراد می پردازد ب)به بخش اندرونی ذهن افراد می پردازد ج)به مفاهیمی مثل احساس.درک ودریافت عقیده یانسان می پردازد د)ب وج صحیح است 30. کدام یک از گزینه های زیر بازگشت به ذهن کج رفتار تاکید دارد. الف) نظریه یانگ زنی ب)نظریه ی پدیدارشناسی ج)نظریه ی تضاد د)اثباتگرا 31. کدام یک از گزینه های زیر در مورد تعریف پدیدارشناسی صحیح میباشد. الف)پدیدارشناسی تجربیات ذهنی ودرونی فرد کج رفتار را عین واقعیت کج رفتاری می داند ب)از نظر پدیدار شناسی مردم درمورد معنای کج رفتاری اختلاف نظر دارند ج)ازنظرپدیدارشناسان اثباتگرایان پدیده راآن طورکه واقعا هست بررسی میکنند د)پدیدارشناسان بربازگشت به ذهن کج رفتار وبررسی آن تاکید دارد 32. کدام یک ازدانشمندان زیر قانون را ابزاری دردست دولت وهردورادرخدمت منافع سرمایه داری میداند. الف)ویلیام چمبلیس ب)کویینی ج)سایدمن د)بریتویت 33. کدام یک از گزینه های زیر در نظریه ی قدرت صحیح است. الف)قدرتمندان مرتکب کج رفتاری های سودآورترند ب)انگیزه ی کج رفتاری قدرتمندان کمتراست ج)قدرتمندان فرصتهای انحرافی کمتری دارند د)قدرتمندان درمعرضکنترل اجتماعی قویتری هستند 34. کدام یک از گزینه های زیر از تقسیم بندی کج رفتاریهای سازمان اقتصادی است. الف)کج رفتاری علیه کارکنان ب)کج رفتاری علیه مشتریان ج)کج رفتاری علیه محیط زیست د)همه ی موارد 35. بیشترین تخلفاتی که علیه دولت انجام میگیرد کدام مورد زیرمی باشد. الف)تخلف مالیاتی ب)تخلف اداری ج)تخلف سازمانی د)همه ی موارد 36. معمولترین انواع کج رفتاری کدام است. الف)علیه کارکنان ب)علیه دولت ج)علیه مشتریان د)علیه محیط زیست 37. پیامدهای کج رفتاری شغلی کدام یک از گزینه های زیر را شامل نمیشود. الف)عملهای جراحی غیرضروری ب)تقسیم حق ویزیت ج)کلاهبرداری ازبیماران بیمه د)عملهای جراحی ضروری 38. عملهای جراحی غیرضروری مربوط به کدام یک از کج رفتاریهای زیر می باشد. الف)علیه دولت ب)علیه محیط زیست ج)علیه مشتریان د)شغلی 39. کدام یک ازگزینه های زیرازعلت اصلی کج رفتاریهای شغلی نمی باشد. الف)عدم اگاهی مردم ب)غیرملموس بودن کاربرای غیرکارشناس ج)دسترسی نداشتن مدارک د)ملموس بودن کاربرای غیر کارشناس 40. کج رفتاریهای اقتصادی دون پایگان شامل کدام یک از موارد زیر نمیباشد. الف)سرقت ماشین ب)جرایم غیر سازمان یافته ج)سرقت ازمغازه د)سرقت از منازل 41. جرایم سازمان یافته از اقدامات کدام یک ازکج رفتاریهای زیر می باشد. الف)کج رفتاری اقتصادی دون پایگان ب)کج رفتاری شغلی ج)کج رفتاری علیه کارکنان د)کج رفتاری علیه دولت 42. کدام یک از گزینه های زیر ازعلل سرقت می باشد. الف)محرومیت مطلق ب)ناکامی در تحقق ارزوها ج)محرومیت نسبی د)شکست 43. سارقان آماتور شامل چه افرادی است. الف)کودکان ب)افرادسالمند ج)جوانان د)همه ی موارد 44. کدام یک از موارد گزینه های زیراز مهمترین انواع سرقت اموال است. الف)سرقت مغازه ب)سرقت افراد ج)سرقت منازل د)سرقت ماشین 45. جرایم سازمان یافته را کدام یک از گزینه های زیر انجام میدهد. الف)گروهها وسازمانهای با بنیه قوی مالی ب)گروهها وسازمانهای با بنیه ضعیف ج)همه ی سازمانهای دولتی وغیر دولتی د)سازمانهای مخوف 46. مافیای امریکایی شامل چه افرادی می باشد. الف)دزدان دریایی ب)سارقان ج)قماربازان د)معتادان 47. کدام یک از گزینه های زیر ازدلایل موفق شدن یقه سفیدان نیست. الف)استفاده از همکاری اگاهانه ب)اجرای عقلانی کج رفتاری برای کسب سود ج)بی تفاوتی جامعه نسبت به کج رفتار د)استفاده ازمنزلت برای به حداقل رساندن تخلف 48. تعریف کنشهای قانونی یا غیرقانونی که موجب ضرروزیان مالی وجسمی است مربوط به کدام یک از کجرفتاریها میشود. الف)کج رفتاری شغلی ب) اقتصادسازمانی ج )اقتصاددون پایگان د)هیچکدام 49. یکوزا نام دیگر کدام یک ازمافیاها است. الف) مافیای روسیه ب)مافیای امریکا ج)مافیای ژاپن د)هنگ کنگ 50. مافیای امریکایی عمدتا از چه افرادی تشکیل میشود. الف)افراد امریکایی الاصال ب) ایتالیایی الاصل ج)آلمانی الاصل د)گزینه ی ب وج 51. اسرائیلی ها درچه جرایمی فعالیت بیشتری دارند. الف)تقلب وجعل اسنادبیمه ب)قاچاق مواد مخدر ج)سرقت د)اخاذی 52. مهمترین قوانبن اعضای هرخانواده مافیا کدام گزینه است. الف)سرسپردگی ورازداری ب)شجاعت ج)پشتکار د)فداکاری 53. کدام یک ازگزینه های زیرازسودآورترین فعالیتهای مافیایی است. الف)موادمخدر ب)اخاذی وسرقتهای کلان ج)رخنه در تجارتهای قانونی د)رباخواری 54. مهمترین هدف اصلی مافیایی کدام یک ازگزینه های زیر است. الف)کسب احترام ب)بورس اوراق بهادار ج)توزیع عمده فروشی موادغذایی د)پولشویی ازطریق سرمایه گذاری 55. پرداختن به ورشکستگان مربوط به کدام یک ازسودآورترین فعالیتهای مافیایی است. الف)رخنه در تجارتهای قانونی ب)اخاذی ازشرکتهای کلان ج)دخالتها در فعالیتهای مربوط به قماربازی د)رباخواری 56. کدام یک ازگروههای مافیایی نفوذ سیاسی واجتماعی بسیار بیشتری دارند. الف)مافیای امریکایی ب)مافیای ایتالیا ج)مافیای هنگ کنگ د)مافیای ژاپن 57. سومین مرکزمالی واقتصادی جهان کدام کشور زیر می باشد. الف)هنگ کنگ ب)ایتالیا ج)نیویورک د)لندن 58. بهشت جرایم سازمان یافته درکدام کشور جهان است. الف)لندن ب)نیویورک ج)هنگ کنگ د)ایتالیا 59. عدم توفیق هنگ کنگ درمبارزات ضد جرایم سازمان یافته کدام یک ازگزینه های زیر است. الف)عدم اعتماد مجرم به حفاظت پلیس ب)عدم رخنه مثاثهادرکسب وکارهای قانونی ج)خارج کردن پول کثیف معاملات توسط مثلثها ازهنگ کنگ د)همه ی موارد 60. بزرگترین یکوزا ازچند گنگ تشکیل شده است. الف)740 ب)760 ج)750 د)790 61. هرگنگ یکوزا چندعضودارد. الف)20تا25 ب)25تا30 ج)30تا35 د)40تا45 62. اعضای یکوزا بیشترشامل چه افرادی می باشد. الف)طبقات بالا وتحصیل کرده ب)سرمایه داران ج)اخاذان وقماربازان د)جوانان طبقات پایین جامعه وتحصیل کرده ها 63. درکدام یک از کشورهای زیر مافیای های بانفوذترو قدرتمند عمل میکنند الف)ژاپن ب)ایتالیا ج)هنگ کنگ د)روسیه 64. کدام یک ازگزینه های زیر صحیح است. الف)مافیای امروزه کمتربه زرق وبرق خودتوجه میکنند ب)مافیایی ها به جلب توجه دیگران بیشترمی پردازند ج)مافیایی ها بیشتر به جرایم قابل کشف روی می آورند د)مافیایی ها بیشترفعالیتهای خودراآشکار میکنند 65. معتاد کدام یک ازمواردزیرراشامل نمیشود. الف)جبرا وبدون اختیار به استعمال مواد دست میزند ب)وابستگی جسمی وروانی پیدا میکند ج)با اراده ی کامل دست به استعمال مواد مخدر می زند د)مرتبا جسم وروان خودرابیشتر مسموم میکند 66. مواد مخدر رابراساس تاثیری که برسیستم عصبی میگذارد به چند دسته تقسیم میشود. الف)محرکها ب)کندکننده ها ج)توهم زاها د)همه ی موارد 67. مصرف کدام یک ازموادزیر سیستم عصبی را منحل ودرک مصرف کننده راازواقعیت دور میکند. الف)بالا برنده ها ب)کندکننده ها ج)توهم زاها د)هیچکدام 68. ال اس دی ازکدام یک از مواد زیر محسوب میشود. الف)توهم زاها ب)محرکها ج)کندکننده ها د)ب وج 69. هرچه میزان موادروانگردان داخل مواد مصرفی بیشتر باشداسانترتحریک میکند توضیح کدام عامل زیر می باشد. الف)میزان مصرف ب)خلوص مواد ج)به هم آمیختن مواد د)شیوه ی مصرف 70. مصرف کدام یک ازموادزیر ازگروه اول موادسرطان زا به شمارمی رود. الف)نیکوتین وتنباکو ب)مسکنها ج)قرصهای رونگردان د)الکل 71. پرمصرفترین مواد مخدر درجهان شامل کدام یک از گزینه های زیراست. الف)سیگار ب)الکل ج)قرصهای روانگردان د)تنباکو 72. مهمترین تاثیر الکل به کدام بخش ازبدن است. الف)قلب ب)کبد ج)ذهن وروان د)بینایی 73. آثار اجتماعی مصرف الکل کدام یک ازمواردزیر را شامل نمیشود. الف)تصادفات رانندگی ب)ضرب وجرح ج)آدم کشی د)ارامش روانی واجتماعی 74. کدام یک از مشکلات اساسی الکلیسم نمی باشد. الف)اعتیادروانی ب)مصرف زیاد الکل دریک مقطع زمانی ج)اشتیاق قابل کنترل برای مصرف د)اعتیاد جسمانی 75. بیشترین مصرف کننده ماری جوانا کدام یک ازکشورهای زیراست. الف)فرانسویها ب)امریکایی ها ج)ایتالیایی ها د)آلمانیها 76. کدام یک از مواردزیر جزء مواد کندکننده ومسکن محسوب میشود. الف)کوکائین وکراک ب)تریاک ج)حشیش د)هروئین ومرفین 77. کدامیک ازنظریه های زیر مربوط به سوء مصرف به موادمخدروگرایش بیشتر انواع شخصیتی به مواد مخدر تاکید دارد. الف) روان شناختی ب)رویکردساختی وکارکردی ج)زیستشناختی د)جامعه شناختی 78. کدامیک از مکاتب زیرمدعی است که مصرف موادمخدر واکنشی است به تضعیف هنجارهای اجتماعی. الف)رویکرد تضادی ب)کارکردگرایان ج)رویکرد کنش متقابل د)همه ی موارد

79. کدام یک از نظریه های زیر علل مصرف مواد مخدررا نقش فرهنگ در گرایش افراد میداند. الف) نظریه ی زیست شناختی ب)نظریه ی روان شناختی ج)نظریه ی جامعه شناختی د)کارکردگرایی

 80. کدامیک از رویکردهای زیر بر اهمیت تعریف وبرچسب زنی ومعانی منتسب به مصرف مواد تاکید دارد. الف)رویکرد تضاد ب)ساختی-کارکردی ج)کنش متقابل نمادین د)کنترل

+ نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم خرداد ۱۳۸۹ساعت 12:15  توسط  ali mirzamohammadi  | 

فصل 4 : کنش متقابل اجتماعی و زندگی روزمره صفحه 141 الی 149

 تهیه و تنظیم : کبری علیاری رشته تحصیلی : علوم اجتماعی پژوهشگری درس مبانی جامعه شناسی 2 سال تحصیلی : 1388

1- در کدام جوامع مردم در کنش متقابل فاصله ی 3 پا را حفظ می کنند؟ الف) غرب ب) خاورمیانه ب) آسیا ج) آفریقا 2- کدام فرد تحقیقاتی روی ارتباطات غیر کلامی انجام داده است؟ الف) ادواردتی هال ب) جیمزهنسلین ج) می بریگز د) اندرسن 3- کدام فرد چهار منطقه از فضاهای شخصی را از تمییز می دهد؟ الف) ادواردتی هال ب) دانییر ج) مالچ د) می بریگز 4- فاصله¬ی صمیمانه حدود چقدر است؟ الف) کمتر از 5/1 پا ب) از 5/1 تا 4 پا ج) از 4 تا 12 پا د) بیش از 12 پا 5- فاصله¬ی کمتر از 5/1 پا مختص کدام منطقه از فضای شخصی است؟ الف) فاصله صمیمانه ب) فاصله شخصی ج) فاصله اجتماعی د) فاصله عمومی 6- فاصله صمیمانه مختص چیست؟ الف) تماس¬های اجتماعی ب) معاشرت با دوستان و آشنایان نزدیک ج) مصاحبه ها د) کسانی که با جمعی از مخاطبان سر و کار دارند. 7- کدام منطقه از فضای شخصی مختص تماس های اجتماعی است؟ الف) فاصله صمیمانه ب) فاصله شخصی ج) فاصله اجتماعی د) فاصله عمومی 8- عشاق یا والدین و فرزندان جز کدام منطه از فضای شخصی است؟ الف) فاصله صمیمانه ب) فاصله شخصی ج) فاصله اجتماعی د) فاصله عمومی 9- فاصله شخصی حدود چقدر است؟ الف) کمتر از 5/1 پا ب) از 5/1 تا 4 پا ج) از 4 تا 12 پا د) بیش از 12 پا 10- فاصله 5/1 تا 4 پا مختص کدام منطقه از فضای شخصی است؟ الف) فاصله صمیمانه ب) فاصله شخصی ج) فاصله اجتماعی د) فاصله عمومی 11- فاصله شخصی مختص چیست؟ الف) تماس¬های اجتماعی ب) معاشرت با دوستان و آشنایان نزدیک ج) مصاحبه ها د) کسانی که با جمعی از مخاطبان سر و کار دارند. 12- کدام منطقه از فضای شخصی مختص معاشرت با دوستان و آشنایان نزدیک است؟ الف) فاصله صمیمانه ب) فاصله شخصی ج) فاصله اجتماعی د) فاصله عمومی 13- فاصله اجتماعی حدود چقدر است؟ الف) کمتر از 5/1 پا ب) از 5/1 تا 4 پا ج) از 4 تا 12 پا د) بیش از 12 پا 14- فاصله 4 تا 12 پا مختص کدام منطقه از فضای شخصی است؟ الف) فاصله صمیمانه ب) فاصله شخصی ج) فاصله اجتماعی د) فاصله عمومی 15- فاصله اجتماعی شخصی مختص چیست؟ الف) تماس¬های اجتماعی ب) معاشرت با دوستان و آشنایان نزدیک ج) مصاحبه ها د) کسانی که با جمعی از مخاطبان سر و کار دارند. 16- کدام منطقه از فضای شخصی مختص مصاحبه ها است؟ الف) فاصله صمیمانه ب) فاصله شخصی ج) فاصله اجتماعی د) فاصله عمومی 17- فاصله عمومی چقدر است؟ الف) کمتر از 5/1 پا ب) از 5/1 تا 4 پا ج) از 4 تا 12 پا د) بیش از 12 پا 18- فاصله بیش از12 پا مختص کدام منطقه از فضای شخصی است؟ الف) فاصله صمیمانه ب) فاصله شخصی ج) فاصله اجتماعی د) فاصله عمومی 19- فاصله عمومی مختص چیست؟ الف) تماس¬های اجتماعی ب) معاشرت با دوستان و آشنایان نزدیک ج) مصاحبه ها د) کسانی که با جمعی از مخاطبان سر و کار دارند. 20- کدام منطقه از فضای شخصیمختص کسانی است که با جمعی از مخاطبان سر و کار دارند؟ الف) فاصله صمیمانه ب) فاصله شخصی ج) فاصله اجتماعی د) فاصله عمومی 21- در کنش های متقابل عادی حساس ترین و تنش زاترین مناطقه کدامند؟ الف) فاصله صمیمانه و شخصی ب) فاصله شخصی و اجتماعی ج) فاصله اجتماعی و عمومی د) فاصله صمیمانه و عمومی 22- قوانین و مقررات مربوط به آزارهای جنسی در کدام کشورها وضع شده است؟ الف) غربی ب) صنعتی ج) سنتی د) مدرن 23- برساخت اجتماعی واقعیت اثر کدام جامعه شناسان است؟ الف) پیتر برگرو تامس لاکمن ب) مالچ و پیتربرگر ج) تامس لاکمن و مالچ د) می بریگز و پیتربرگر 24- برساخت گرایان اجتماعی بیشتر چه موضوعاتی را مورد بررسی قرار می دهند؟ الف) مسایل اجتماعی ب) مسایل سیاسی ج) مسایل فرهنگی د) مسایل دینی 25- کدام نوجوانان بیشتر مرتکب بزهکاری می شوند؟ الف) نوجوانان خانواده های فقیر ب) نوجوانان خانواده های صرفه ج) نوجوانان تحصیل کرده د) نوجوانان بیکار 26- تحقیق ارن سیکورل نمونه ای از کدام نوع پژوهش است؟ الف) پژوهش برساخت گرایایه اجتماعی ب) پژوهش اقتصادی ج) پژوهش جامعه شناختی د) پژوهش روانکارانه 27- کدام مورد از ویژگی های کنس متقابل نیست؟ الف) وضعیت مند هستند ب) در مکان خاصی رخ می دهند ج) مدت زمانی مشخصی دارند د) مدت زمانی مشخصی ندارند 28- در جوامع مدرن ناحیه بندی فعالیتهای ما تحت تأثیر چه چیز قرار دارد؟ الف) زمان ساعتی ب) نوع فعالیتهای ما ج) مکان د) نوع ارتباط ما با دیگران 29- در کدام جوامع ناحیه بندی فعالیتهای ما تحت تأثیر زمان ساعتی قرار دارد؟ الف) مدرن ب) سنتی ج) غربی د) صنعتی 30- زمان استاندارد و جهانی نخستین بار در کجا و در چه سالی به تصویب رسید؟ الف) واشنگتن 1884 ب) فرانسه 1883 ج) اسپانیا 1884 د) اروپا 1986 31- پس از تصویب زمان استاندارد جهانی جهان به چند ناحیه زمانی تقسیم شد؟ الف) 24 ب) 12 ج) 6 د) 23 32- نخستین سازمان هایی که سعی در جدول بندی دقیق فعالیتهای روزانه و هفتگی ساکنان خود داشتند کدام سازمان ها بودند؟ الف) صومعه های سده چهاردهم ب) صومعه های سده پانزدهم ج) صومعه های سده چهارم د) صومعه های سده دوازدهم 33- کدام فرد مطالعه ای روی ساختار زمانی یک بیمارستان مدرن انجام داد؟ الف) اویاتار ب) ارلی هاپسچایلد ج) گازمنیکل د) مالچ 34- اویاتار روی کدام یک از موارد زیر مطالعاتی انجام داد؟ الف) ساختار زمانی بیمارستان ب) ارتباطات غیر کلامی ج) فضای شخصی د) کنش متقابل 35- مطالعه در مورد جانشیتی اینترنت به جای ارتباطات رودررو در چه سالی و روی چه کسانی انجام گرفت؟ الف) 1998 – کارمندان اداری امریکایی ب) 1997 - کارمندان اداری بریتانیایی ج) 1997- کارمندان اداری امریکایی د) 1998 - کارمندان اداری بریتانیایی 36- کدام گزینه صحیح است؟ الف) ارتباط اینترنتی مجال و مکان بیشتری به سوء تعبیر، ابهام و اشتباه و سوء استفاده می دهد تا شکل های سنتی تر ارتباط ب) شکل های سنتی ارتباط مجال و مکان بیشتری به سوء تعبیر، ابهام و اشتباه و سوء استفاده می دهد تا ارتباط اینترنتی ج) ارتباط اینترنتی مجال و مکان کمتری به سوء تعبیر، ابهام و اشتباه و سوء استفاده می دهد تا شکل های سنتی تر ارتباط د) ارتباط اینترنتی و سنتی هر دو بطور یکسان امکان سوء تعبیر، ابهام و اشتباه را فراهم می کند 37- مطالعات دیر در بادن و هاروی مالچ روی چه پدیده ای صورت گرفته است؟ الف) نیاز به اینترنت ب) نیاز عاطفی ج) نیاز به مجاورت د) نیاز به ارتباطات رودررو 38- نیازی که افراد به ملاقات با یکدیگر در وضعیت های حضوری یا کنش متقابل رودر رو احساس می کنند چه نامیده می شود؟ الف) نیاز به ارتباطات اجتماعی ب) نیاز به ارتباطات الکترونیکی ج) نیاز به مجاورت د) نیاز به ارتباطات رو در رو 39- کدامیک از جامعه شناسان زیر به مطالعه درباره کنش متقابل پرداخته است؟ الف) گافمن ب) بادن ج) مالچ د) گافینلک 40- در جوامع مدرن ارتباطات از چه نوعی است؟ الف) ارتباطات مستقیم ب) ارتباطات رو در رو ج) ارتباط غیر مستقیم د) ارتباط سنتی فصل 4 : کنش متقابل اجتماعی و زندگی روزمره فصل 21 : تفکر نظری در جامعه شناسی استاد راهنما : جناب آقای میرزا محمدی تهیه و تنظیم : رقیه پالار رشته تحصیلی : علوم اجتماعی پژوهشگری درس مبانی جامعه شناسی 2 سال تحصیلی : 1389 1) آخ چه نوع واکنشی است: 1ـ واکنش به یک خطا 2ـ واکنش به یک آسیب 3ـ واکنش به یک بدبیاری کوچک 4ـ واکنش به یک شانس 2) یکی از بهترین راههای روشن ساختن لغزش های زبان چیست؟ 1ـ توجه به خطاهای گفتاری و نوشتاری 2ـ توجه به مکالمه ها و سخنرانی ها 3ـ توجه به خطاهای گفتاری مجریان رادیو و تلویزیون 4ـ توجه به لغزش های برخاسته از احساسات ناخاسته 3) ریشۀ خنده و شوخی در لغزش های زبان چیست؟ 1ـ دستپاچگی و شرم زدگی گوینده 2ـ اشتباه کلامی 3ـ مکالمه ها و سخنرانی های نادرست 4ـ لغزش های برخاسته از احساسات ناخاسته 4) اندرسن کار خود را با توصیف کنش های متقابل اجتماعی در خیابان های دو محلۀ مجاور در یکی از شهرهای کدام کشور آغاز کرد. 1ـ آلمان 2ـ آمریکا 3ـ ایرلند 4ـ انگلیس 5) نام کتاب اندرسن چیست: 1ـ دستپاچگی و شرم زدگی 2ـ غرب زدگی 3ـ خودکشی 4ـ کارکشتگی 6) اندرسن با پیروی از سرمشق کدام دانشمند می پرسد چه نوع سرنخ ها و نشانه هایی رفتاری سازنده زبان و فرهنگ لغات متقابل عمومی هستند. 1ـ گافمن 2ـ داینیر 3ـ مالچ 4ـ دورکیم 7) اصطلاح کنش متقابل غیر کانونی را نخستین بار چه کسی مطرح کرد؟ 1ـ دورکیم 2ـ اندرسن 3ـ گافمن 4ـ داینیر 8) مردم از چه طریقی می توانند به طور مداوم مشغول ارتباط غیر کلامی با همدیگر باشند؟ 1ـ از طریق مراوده 2ـ از طریق سخن رانی و مکالمه 3ـ از طریق اداها و حالات چهره¬شان 4ـ از طریق کنش متقابل کانونی 9) گافمن هر موردی از کنش متقابل کانونی را یک ـــــــــــــ می نامد. 1ـ بحث 2ـ مراوده 3ـ نقطه آغاز 4ـ بازی 10) مراوده همیشه نیازمند ــــــــــ است که حاکی از کنار گذاشتن ــــــــــــ است. 1ـ نقطه آغاز ـ بی اعتنایی مدنی 2ـ بحث ـ نقطه آغاز 3ـ بی اعتنایی مدنی ـ نقطه آغاز 4ـ گفتگو ـ بحث 11) گافمن زندگی اجتماعی را مانند چه می نگرد . 1ـ همچون نقش اجتماعی 2ـ اجرای بازیگران روی صحنه 3ـ مدل نمایشنامه ای 4ـ همچون مقام و موقعیت خاصی می داند. 12) منزلت انتسابی آن است که بر مبنای عوامل زیستی مثل: ــــــــــــ به شما اعطا شود. 1ـ شغل ـ تحصیلات 2ـ آموزش ـ شغل 3ـ ورزش ـ ثروت 4ـ نژاد ـ جنس ـ سن 13) منزلت اکتسابی آن است که از طریق تلاش های خود فرد به دست آید. 1ـ سفیدپوست بودن 2ـ مونث بودن 3ـ ورزشکار یا شاغل بودن 4ـ نوجوان بود ن 14) عموماً مقام و منزلت هر شخص را جامعه رقم می زند. جامعه شناسان این منزلت را ــــــــــ می نامند. 1ـ منزلت اکتسابی 2ـ منزلت انتسابی 3ـ منزلت عالی 4ـ منزلت اصلی 15) رایج ترین منزلت های اصلی آنهایی هستند که برپایه ـــــــــ و ـــــــــ استوارند. 1ـ سن ـ هویت 2ـ هویت و نژاد 3ـ جنسیت و نژاد 4ـ سن و جنمسیت 16) نواحی پشت شبیه پشت صحنه یک ـــــــــ یا فعالیت های پشت صحنه ــــــــ است. 1ـ تئاتر ـ فیلم برداری 2ـ فیلم ـ تصویر برداری 3ـ تئاتر ـ اجرای روی صحنه 4ـ صحنه ـ نمایش 17) به گفته گافمن، بخش اعظم زندگی اجتماعی را می توان به ناحیه ــــــــــ و ناحیه ـــــــــ تقسیم کرد. 1ـ چپ و راست 2ـ شمال و جنوب 3ـ شرق و غرب 4ـ پشت و جلو 18) بسیاری از عناصر رویکرد نمایشنامه ای گافمن ـ مدیریت تصویر، نشانه گذارها، نقش ها و مراوده ها به وضوح در مطالعه ای که ــــــــــــ و ــــــــــ انجام د اده اند دیده می شود. 1ـ کنت و دورکیم 2ـ دانیر و مالچ 3ـ هنسلین و بریگز 4ـ دورکیم و مالچ 19) همه پژوهش ها از یک ـــــــــــــــ آغاز می شوند. 1ـ تحقیق 2ـ مسئله پژوهش 3ـ راه حل 4ـ تفکر 20) مسئله پژوهش گاهی ناشی از ــــــــــ و ــــــــــ نسبت به ــــــــــــ است. 1ـ جهل و نادانی ـ واقعیت 2ـ عجز و ناتوانی ـ تحقیق 3ـ تلاش و کوشش ـ تفکر 4ـ عدم فکر و اندیشه ـ حقیقت 21) بهترین پژوهش های جامعه شناختی چه نوع پژوهش هایی هستند: 1ـ پژوهشهایی که علم را به ما بیاموزد. 2ـ پژوهشهایی هستند که مسئله آغازین آنها یک معما باشد. 3ـ پژوهشهایی هستند که راه کارهای جدیدی را به ما می آموزند. 4ـ پژوهشهایی هستند که ما را با تکنولوژی آشنا می سازند. 22) برخی از پرسش هایی که جامعه شناسان در مطالعات پژوهش خود مطرح می کنند عمدتاً از چه نوع پرسشهایی است؟ 1ـ پرسشهای نظری 2ـ پرسشهای واقعیتی 3ـ پرسشهای تطبیقی 4ـ پرسشهای عملی 23) جامعه شناسان به جای تلاش برای خلق طرح های متکبّرانۀ نظری باید ــــــــــــ بیشتری به خرج دهند. 1ـ حوصله 2ـ تفکّر 3ـ علاقه 4ـ فروتنی 24) بنا به گفته وبر: روش زندگی اخلاق پروتستایی ها مبتنی بر چه چیزی بود؟ 1ـ صرفه جویی و پارسا منشی 2ـ ثروت جویی و قدرت طلبی 3ـ توسعه طلبی و قدرت خواهی 4ـ پیشرفت و توسعه طلبی 25) موفقیت کاری و حرفه ای در وظیفه دنیوی (شغل) با چه چیزی مشخص می شود؟ 1ـ تلاش و کوشش 2ـ ثروت و قدرت 3ـ ثروت مادی 4ـ عشق و معرفت 26) پیروان آیین پیوریتان چه چیز را گناه می دانستند؟ 1ـ عشق را 2ـ معرفت را 3ـ تجمل را 4ـ پاسایی را 27) استدلال دورکیم درباره ساختار و کنش چیست؟ 1ـ فرد بر جامعه اولویت دارد. 2ـ مردم بر کشور اولویت دارد. 3ـ کار بر جامعه اولویت دارد. 4ـ جامعه بر فرد اولویت دارد. 28) به افراد زیادی که به شیوه های منظمی در ارتباط با یکدیگر رفتار می کنند چه می نامند؟ 1ـ جامعه 2ـ کشور 3ـ محله 4ـ شهر 29) چه کسی جامعه را مجموعه ای از بخش های وابسته به یکدیگر می داند؟ 1ـ داینیر 2ـ مارکس وبر 3ـ مالچ 4ـ دورکیم 30) تداوم یک جامعه به چه چیز بستگی دارد؟ 1ـ تلاش و کوشش 2ـ تعاون و همکاری 3ـ ثروت و قدرت 4ـ صبر و بردباری 31) یکی از مفاهیم سودمندی که به تحلیل روابط متقابل تضاد و وفاق کمک می کند کدام مفهوم است؟ 1ـ ارگانیسم 2ـ اکوسیستم 3ـ ایدئولوژی 4ـ اُرگانیزه 32) تفاوت های جنسیتی از اساس بر پایۀ چه چیزی استوار است؟ 1ـ براساس عشق و محبت 2ـ براساس نگرشهای متفاوت 3ـ براساس تمایزهای روان شناختی 4ـ براساس تمایزهای شناختی زنان و مردان 33) یکی از نخستین و تیزبین ترین منتقدان مارکس چه کسی بود؟ 1ـ گافمن 2ـ دورکیم 3ـ ماکس وبر 4ـ کنت 34) سازماندهی زندگی اجتماعی و اقتصادی براساس اصول کارایی و بهرهوری و بر پایۀ دانش فنی به چه معناست؟ 1ـ به معنای عقلانی شدن 2ـ به معنای فرهنگی شدن 3ـ به معنای علمی شدن 4ـ به معنای تفکری بودن 35) جامعه پست مدرن به غایت ــــــــــــ و ــــــــــــ است. 1ـ جامع گرا و کامل 2ـ کثرت گرا و پرتنوع 3ـ کلی نگر و پرموضوع 4ـ جذاب وپرشور 36) بسیاری از متفکران دیگر تحت تاثیر کدام متفکر قرار گرفته اند؟ 1ـ ماکس وبر 2ـ اولریش بک 3ـ میشل فوکو 4ـ یورگن هابرماس 37) علیت را نمی توان مستقیماً از ــــــــ استنباط کرد؟ 1ـ معلول 2ـ متغییر 3ـ علت 4ـ همبستگی 38) برای تبیین هر رابطۀ همبستگی معینی می توانیم به چه چیزی متوسل شویم؟ 1ـ تعدادی از معلول های ممکن 2ـ تعداد زیادی از علت های ممکن 3ـ بسیاری از متغییرهای لازم 4ـ تعدادی از همبستگی های کاذب 39) در پیمایش ها غالباً ــــــــــ ابزار اصلی گردآوری اطلاعات است. 1ـ یادداشت برداری 2ـ گفتگو 3ـ پرسشنامه 4ـ مصاحبه 40) جامعه شناسان افراد مورد پیمایش یا مورد مطالعه را چه می نامند؟ 1ـ مردم 2ـ جمعیّت 3ـ ملّت 4ـ پژوهشگر فصل 4 : کنش متقابل اجتماعی و زندگی روزمره فصل 21 : تفکر نظری در جامعه شناسی استاد راهنما : جناب آقای میرزا محمدی تهیه و تنظیم : سپیده صادق زاده رشته تحصیلی : علوم اجتماعی پژوهشگری درس مبانی جامعه شناسی 2 سال تحصیلی : 1389 1) واژه¬ی چهره در زندگی اجتماعی روزانه به چه معنایی می تواند باشد؟ الف) ارتباط غیر کلامی و خشک ب) ارتباط گنگ و نامفهوم ج) ظاهری که می¬تواند در ارتباط مؤثر باشد د) عزت و احترامی که دیگران برای فرد قائل هستند. 2) اگر یک دیپلمات با نظر دیگران مخالف باشد باید طرز برخورد او با آنها چگونه باشد؟ الف) بی تفاوت باشد و نظری ندهد. ب) موضع بگیرد و نظر خود را اعلام کند. ج) برای حفظ اوضاع موافق آنها باشد. د) با ظاهری سرشار از آرامش و راحتی با آنها برخورد کند. 3) بیشتر کنش های متقابل ما از چه طریقی رخ می دهد؟ الف) ارتباط غیر کلامی معنادار ب) نامه نگاری ج) لبخند و داشتن ظاهری آرام د) صحبت کردن و ارتباط کلامی 4) مهمترین تأثیر و نفوذ در مطالعه¬ی گفت و گوها و مکالمات به ............ بنیان گذار اتنومتدولوژی اختصاص دارد؟ الف) اوگوست کنت ب) امیل دورکیم ج) کارل مارکس د) هرولد گارفینکل 5) اتنومتدولوژی مطالعه¬ی ................... یعنی .................. یا .................. است روشهایی که مردم بکار می گیرند تا به آن چه دیگران انجام می دهند و آنچه می گویند معنا و مفهوم بدهند؟ الف) روش های آزمایشی ـ روش های تجربی یا طبیعی ب) روش های سنتی ـ روش های قدیمی یا قرون وسطایی ج) روش های قومی ـ روش های عامیانه یا توده¬ی مردم د) روش های انحرافی ـ روش های تخریبی یا کاهنده 6) بی هدف ترین و سرسری ترین صحبت های روزمره نیز مستلزم بکار بستن .................... است. الف) آگاهی و دانش اجتماعی ب) اطلاعات عمومی و اجتماعی ج) هوش و استعداد افراد د) فهم و دانش مشترک پیچیده از سوی طرفین 7) دو تن از جامعه شناسان آمریکایی که درباره¬ی مکالمه هایی که بین عابران پیاده و «بی خانمان¬ها» در نیویورک انجام شد تحقیق کردند کدامند؟ الف) هریت مارتینو و میچل داینیر ب) کارل مارکس و هاروی مالچ ج) آنتونی گیندنز و مانوئل کاتسلز د) میچل داینیر و هاروی مالچ 8) داینیر و مالچ از چه اصطلاحی برای توصیف مواردی که در آن شخص فرودستی، شالوده¬ی منحنی کنش متقابل روزمره را که برای شخص قدرتمندتری ارزشمند است درهم می شکند؟ الف) اصطلاح واکنش رفتاری ب) اصطلاح اتنومتدولوژیک ج) اصطلاح برخورد رودرو د) اصطلاح کنش متقابل 9) اصطلاح تخریب کنش متقابل خود بخشی از کدام نظام است؟ الف) نظام خود ـ تشدید کننده¬ی بی نزاکتی و سوءظن دو جانبه ب) نظام تخریب کنش متقابل بین فردی ج) نظام لغزش های زبانی و عدم تعادل گفتار د) نظام خود شیفتگی و دیگر کم بینی افراد 10) در صحبت های روزمره آنچه بر زبان می آوریم تصور می کنیم کاملاً فصیح و روان است چرا؟ و آیا این مکالمات با مکالمات یک رمان متفاوت است یا نه؟ الف) چون اعتماد به نفس بالایی داریم ـ بله ب) چون شبیه مکالمه¬ی واقعی است ـ نخیر ج) چون ذهن انسان آنها را برنامه ریزی می کند ـ بله د) زیرا به صورت ناخودآگاه پس زمینه¬ی واژه های بالفعل را در ذهن خود پر می کنیم ـ بله 11) صداهای واکنشی که گافمن اد اعا کرده است کدام صداها را شامل نمی شود؟ الف) صحبت های روزمره ب) گپ و گفت و گوهای دوستانه ج) پرخاشگری های کوتاه مدت د) نجواها و بانگ های بریده بریده 12) آیا گفتن «آخ» یک واکنش ارادی است یا غیر ارادی؟ چرا؟ الف) ارادی است ـ چون خود فرد مخصوصاً آن را ادا می کند. ب) غیر ارادی است ـ چون ناگهانی و بی معطلی گفته می شود. ج) غیر ارادی است ـ چون متوجه همان لحظه و همان حادثه است. د) ارادی است ـ چون گفتن آخ طبعاً متوجه حضور دیگران است. 13) دیگران از ما و همچنین ما از دیگران انتظار داریم که چیزی را به نمایش بگذاریم که گافمن آن را ................ می نامند. الف) هوشیاری کوتاه مدت ب) هوشیاری کسی ج) هوشیاری کنترل شده د) هوشیاری زمینه ای 14) کتاب مدیریت عاطفه اثر کیست؟ الف) خانم آرلی هاچسچایلد ب) خانم هریت بیچد ج) آقای گافمن د) آقای کارل مارکس 15) مهمترین اصل در مهمانداری پرواز چیست؟ الف) علم و آگاهی ب) قدرت مکالمه خوب ج) موقد و متانت داشتن د) داشتن لبخند و گشاده رویی 16) از نظر هاچسچایلد لبخند کارکنان و مهمانداران هواپیما و دوستان کارگران پدی چه کمی برای خود آنها دارد؟ الف) مولفه های ارزشمند و کارآمدی است. ب) ظاهراً جزئی از وجودشان است اما کارآمد. ج) وسیله¬ی امرار معاش آنها می باشد. د) متعلق به آنها نیست و احساس جدایی و فاصله دارند. 17) در بعضی از کشورهایی که فاقد سنت لبخند زدن در ملأ عام هستند مثل ............... انجام کار عاطفی وظیفه¬ی بسیار دشواری است؟ الف) آمریکا ب) هلند ج) سوئیس د) گرنیلند 18) کدام دانشمندان جامعه شناسی را علم تلقی کرده اند؟ الف) امیل دورکیم و هاچسچایلد ب) هریت بیچد و گافمن ج) گافمن و مانوئل کاستلز د) امیل دورکیم و مارکس 19) مراحل فرایند پژوهش به ترتیب کدامند؟ الف) تدوین فرضیه ـ انتخاب طرح پژوهش ـ اجرای پژوهش............ ب) مرور متون ـ انتخاب طرح پژوهش ـ اجرای پژوهش............ ج) مرور متون ـ اجرای پژوهش ـ تفسیر نتایج ............ د) تعریف مسئله ـ مرور متون ـ تدوین فرضیه ............ 20) یکی از اصلی ترین مسائلی که باید در روش شناسی پژوهش به آن پرداخت تحلیل چه رابطه¬ای است؟ الف) تحلیل رابطه¬ی پژوهشی ب) تحلیل رابطه¬ی علمی ج) تحلیل رابطه¬ی درونی و بیرونی د) تحلیل رابطه میان علت و معلول 21) رابطه¬ی علّی چگونه رابطه ای می باشد؟ الف) رابطه¬ی میان دو حادثه است بعد از روی دادن حادثه. ب) رابطه¬ی میان دو قضیه را شامل می شود که نتیجه مثبت است. ج) رابطه¬ی میان دو صاحب فرضیه است که یکی ثابت و دیگری رد می شود. د) رابطه¬ی میان دو رویداد یا وضعیت، رابطه ای است که در آن یک رویداد یا وضعیت موجب پیدایش دیگری می شود. 22) همبستگی به چه معنایی می باشد؟ الف) وجود رابطه¬ی قاعده مند میان دو دسته رویداد یا دو متغیر ب) اتحاد و جمعیت موجود میان دو پدیده و متغیر ج) جمع شدن دو رویداد و داشتن نتیجه یکسان د) یعنی وابسته بودن دو رویداد به همدیگر و داشتن نتیجه مشترک 23) متغیر یعنی چه؟ الف) متغیر صفتی است که از یک رابطه به رابطه¬ی دیگر متفاوت باشد. ب) متغیر مبحثی است که ثابت نیست و دائم در حال عوض شدن است. ج) متغیر یعنی چیزی که اول ثابت باشد و بعد تغییر کند. د) متغیر هر صفتی است که برحسب آن، افراد یا گروهها با هم فرق داشته باشند. 24) امیل دورکیم در اثر کلاسیک خود به نام ............ بین نرخ های خودکشی و فصل های سال همبستگی پیدا کرد این چه نوع همبستگی بود؟ الف) خودکشی ـ همبستگی کاذب ب) بحران اجتماعی ـ همبستگی واقعی ج) خود فراموشی ـ همبستگی آرمانی د) کنترل افراد ـ همبستگی علّی 25) همبستگی کاذب یعنی چه؟ الف) رابطه¬ی بین دو متغیر که درست به نظر می آید ولی به سبب عامل یا عوامل دیگری ایجاد شده است. ب) رابطه ای که میان دو متغیر می باشد ولی بصورت ظاهری. ج) یعنی هیچ رابطه ای میان دو متغیر نباشد. د) یعنی رابطه ای که میان دو متغیر است بصورت فرضی باشد. 26) در ارزیابی علت یا علت هایی که همبستگی معینی را تبیین می کنند ما باید ......... را از ............ تمیز دهیم؟ الف) علت و معلول ب) همبستگی و معلولین ج) واقعی و غیر واقعی بودن د) متغیرهای مستقل و متغیرهای وابسته 27) کدام مورد از روش های پژوهش نمی باشد؟ الف) شناسایی علت ها ب) قوم نگاری ج) پیمایش د) نمونه گیری 28) قوم نگاری به چه معناست؟ الف) مطالعه¬ی اقوام و گروهها ب) مطالعه¬ی زندگی گذشتۀ انسانها ج) مطالعه¬ی بدون واسطه¬ی مردم و گروهها در طول یک دوره زمانی د) مطاله¬ی قومیت های گوناگون و مقایسه¬ی آنها با یکدیگر 29) در تفسیر مطالعات قوم نگاری ـ و سایر شکل های پژوهش کیفی ـ معمولاً چه مسئله ای پیش می آید؟ الف) مسئله¬ی محدودیت ب) مسئله¬ی هزینه و امکانات ج) مسئله تعمیم د) مسئله¬ی زمان و اندک بودن آن 30) در پیمایش ها از چند نوع پرسشنامه استفاده می شود؟ نام ببرید؟ الف) 2 نوع ـ بسته و باز ب) 1 نوع ـ آزاد ج) 3 نوع ـ باز ـ بسته ـ آزاد د) سبک شخصی پژوهشگر 31) در اثر پیمایش ها پیش از اجرای پیمایش اصلی ابتدا چه مطالعاتی انجام می گیرد تا پژوهشگر آمادگی لازم را برای پیمایش اصلی کسب کند؟ الف) مطالعات آزمایشی ب) مطالعات مقدماتی ج) مطالعات عمومی د) مطالعات اجتماعی و اقتصادی 32) روش خصوصاً مهمی که معرف بودن نمونه را تضمین می کند، کدام نمونه گیری است؟ الف) نمونه گیری انتخابی ب) نمونه گیری همه جانبه ج) نمونه گیری تصادفی د) نمونه در حجم کوچک 33) یکی از مشهورترین نمونه های اولیه¬ی پژوهش پیمایشی چه بود و چه کسانی و در چه زمانی این پژوهش را انجام دادند؟ الف) پژوهش پیمایشی اولیه ـ اوگوست کنت ـ 2 قرن پیش ب) پژوهش پیمایشی سلیقه ای ـ مشیل فوکو ـ نیم قرن پیش ج) پژوهش پیمایشی انتخاب مردم ـ پل لارز سفلد و چند تن از همکاران وی ـ نیم قرن پیش د) پژوهش پیمایشی تصادفی ـ گافمن و چند تن از همکاران وی ـ 35 سال پیش 34) منظور از آزمایش در جامعه شناسی چیست؟ الف) آزمون کردن یک فرضیه در شرایط کاملاً کنترل شده توسط محقق ب) آزمون میزان چیزی در افراد یا طبیعت ج) آزمایش کردن افراد جامعه از جهات متفاوت همچون اجتماعی بودن از لحاظ اقتصادی ..... د) آزمون یک چیز یا یک فرد برای مطالعه¬ی بیشتر و به کنترل درآوردن آن 35) وقتی تعدادی از مردم وارد یک محیط آزمایشگاهی می شوند تا مورد مطالعه قرار بگیرند در چنین آزمایشهایی آنها می دانند که تحت مطالعه اند در این صورت ممکن است رفتار طبیعی نداشته باشند. این گونه تغییر رفتار افراد را چه می گویند؟ الف) تغییر رفتار طبیعی ب) اثر آزمایشی ج) اثر هاثورن د) اثر اضطراب از رد شدن 36) کدام پژوهش جامعه شناختی است که برخلاف آزمایش، صرفاً مختص جامعه شناسی و سایر علوم اجتماعی است و در علوم طبیعی جایی ندارد؟ الف) نمونه گیری ب) آزمایش ج) تاریخچه¬ی زندگی د) پرسشنامه 37) نام یکی از مطالعات پرآوازه اولیه که توسط دبلیو. آی. توماس و فلوریان زنانیکی بین سال های 1918 تا 1920 در پنج جلد منتشر شد چه بود و در چه موردی بود؟ الف) دهقان لهستانی در اروپا و آمریکا ـ تجربه¬ی گرفتاری در زندان ب) اتحادیه های صنفی در اروپا و آمریکا ـ تجربه¬ی بی کاری کارگران ج) دهقان لهستانی در اروپا و آمریکا ـ تجربه¬ی د) کشاورزان پرتلاش در اروپا ـ تجربه¬ی خشکسالی و گرانی محصول 38) مصاحبه با مردم درباره¬ی رویدادهایی که در مراحل پیشین زندگی خود شاهد آن بوده اند که در ابن گونه پژوهش های مستقیم فقط می توان به اندازه¬ی طول عمر افراد به عقب بازگشت چه نوع پژوهشی می باشد؟ الف) پژوهش در تاریخ شفاهی ب) پژوهش تئوری ج) پژوهش میدانی د) پژوهش در بطن جامعه 39) جامعه شناسانی که پژوهش تطبیقی و تاریخی را با هم ترکیب می کنند به چه تحقیقی مبادرت می کنند نام آن چیست؟ الف) تحقیق تلفیقی ب) تحقیق تحلیلی و علمی ج) تحلیل ثانوی د) تحقیق دوگانه 40) مطالعه¬ی آنتونی اشورت جامعه شناس درباره¬ی جنگ در سنگرها در جریان جنگ جهانی اول در زمره¬ی کلام پژوهش جای می گیرد. الف) پژوهش تاریخی ب) پژوهش آزمایشی ج) تاریخچه¬ی زندگی د) پژوهش اسنادی فصل 4 : کنش متقابل اجتماعی و زندگی روزمره استاد راهنما : جناب آقای میرزا محمدی تهیه و تنظیم : معصومه اصغری رشته تحصیلی : علوم اجتماعی پژوهشگری درس مبانی جامعه شناسی 2 سال تحصیلی : 1389 1) فرایندی که طی آن با کسانی که پیرامون ما هستند کنش و واکنش می کنیم؟ 1ـ کنش متقابل اجتماعی 2ـ جهانی شدن 3ـ اجتماعی شدن 4ـ تخریب کنش متقابل 2) چه چیزی فراوانی و ماهیت روابط بین مردمان را تغییر داده است؟ 1ـ جهانی شدن 2ـ فرهنگ پذیری 3ـ توم مداری 4ـ اجتماعی شدن 3) مفهوم زیر مربوط به کدام یک از موارد زیر است؟ تجربه هایی که خلاف توقعات روزمرۀ ما از چگونگی جریان یافتن کنش متقابل اجتماعی و کنش متقابل با محیط مادی عمل می کنند؟ 1ـ جهانی شدن 2ـ تجربه های شگرف 3ـ گردشگری 4ـ همۀ موارد 4) نگاه خیرۀ گردشگر به چه دلیل اهمیت دارد؟ 1ـ نقش زندگی¬های روزمرۀ ما را درشکل دادن به درک و تصور ما از دنیای اطراف¬مان عیان می¬سازد. 2ـ این که چه چیزی عادی و مأنوس است. 3ـ چه چیزی استثنایی و غیر عادی است. 4ـ همۀ موارد 5) مفهوم بی اعتنایی مدنی را چه کسی مطرح کرد؟ 1ـ ارونیگ گافمن 2ـ چارلز داروین 3ـ دورکیم 4ـ وبر 6) هستۀ اصلی دیدگاه کنش متقابل نحادین چیست؟ 1ـ کنش متقابل انسانی 2ـ بر ساخته شدن اجتماعی واقعیت 3ـ بی اعتنایی مدنی 4ـ کنش متقابل اجتماعی 7) همۀ نظام های اجتماعی مکان وابسته به کدام الگوهای اجتماعی هستند؟ 1ـ کنش متقابل اجتماعی 2ـ کنش متقابل انسانی 3ـ الگوی رفتاری 4ـ الگوی انسانی 8) کدام یک از موارد زیر جزء جامعه شناسی مکان نیست؟ 1ـ نظام سیاسی 2ـ نظام اقتصادی 3ـ رشد و توسعه صعنت گرایی 4ـ نظام اجتماعی 9) اصلاح مطالعۀ رفتارهای روزمره در وضعیت های کنش متقابل رودررو مربوط به کدام گزینه¬هاست؟ 1ـ جامعه شناسی مکان 2ـ جامعه شناسی فرد 3ـ نظام سیاسی 4ـ نظام اجتماعی 10) تحلیل مکان در چه جایی ضرورت پیدا می کند؟ 1ـ در پی فهم پس زمینۀ نهادی زندگی 2ـ آزار عمومی 3ـ زمینۀ اجتماعی 4ـ زمینۀ خانوادگی 11) مطالعات فرد در چه زمینۀ ضرورت دارد؟ 1ـ روشنی بخشیدن به الگوهای وسیع نهادی 2ـ پس زمینۀ نهادی زندگی 3ـ مطالعۀ رفتارهای افراد 4ـ مطالعۀ رفتارهای عمومی 12) شالودۀ اصلی همه شکل های کنش متقابل اجتماعی چیست؟ 1ـ الگوی وسیع نهادی 2ـ روابط غیر مستقیم 3ـ روابط غیر شخصی 4ـ کنش متقابل رودررو 13) تعریف زیر مربوط به کدام گزینه هاست؟ مبادلۀ اطلاعات و نهادها از طریق حالات چهره، اداها و حرکات بدن 1ـ ارتباط کلامی 2ـ ارتباط غیر کلامی 3ـ عواطف و احساسات 4ـ حرکات جسمانی 14) ارتباط غیر کلامی را معمولاً با چه عنوانی معرفی می کنند؟ 1ـ زبان بدن 2ـ ارتباط کلامی 3ـ اداها 4ـ هیچکدام 15) یکی از جنبه های عمدۀ ارتباط غیر کلامی چیست؟ 1ـ روابط و مناسبات ظریف میان آن چه در قالب کلمات بیان می کنیم. 2ـ آن چه از طریق صور مختلف حاصل می شود. 3ـ ابراز عواطف به وسیلۀ حالات چهره 4ـ افزودن و یا کاستن آن چه در قالب کلمات بیان می شود. 16) چه کسی مفهوم نظام نشانه گذاری کنش چهره ای را ابداع کرد؟ 1ـ پل اکمن 2ـ مارکس 3ـ وبر 4ـ دورکیم 17) نوعی وسیلۀ حفاظتی که همۀ اشخاص به کار می گیرند و توقع دارند که در عوض نقطه ضعف¬های خودشان نیز به طور عمدی در ملأ عام فاش نشود؟ 1ـ چهره 2ـ عزت و احترام 3ـ عزت نفس 4ـ نزاکت 18) نظام نشانه گذاری کنش چهره ای برای توصیف چه چیز مورد استفاده قرار گرفت؟ 1ـ برای توصیف ارتباط غیر کلامی 2ـ برای توصیف حرکات عضلات صورت که بیانگر عواطف خاصی است. 3ـ ارتباط کلامی 4ـ برای توصیف حرکات خاص بدن 19) بنیان گذار نظریه کلامی چه کسی است؟ 1ـ چارلز داروین 2ـ انگلس 3ـ ورسلی 4ـ پل اکمن 20) مطالعۀ رفتارهای روزمره در وضعیت های کنش متقابل رودررو در کدام حوزه قرار دارد؟ 1ـ جامعه شناسی فرد 2ـ جامعه شناسی مکان 3ـ خانواده 4ـ محیط مدرسه 21) عمده پرسش های که در جامعه شناسان در مطالعات پژوهشی مطرح می کنند از چه نوعی است؟ 1ـ پرسش های واقعیتی 2ـ پرسش های غیر واقعی 3ـ پرسش های اجتماعی 4ـ هیچکدام 22) بسیاری از جنبه های جرم و نظام کیفری مستلزم چه نوع پرسش های است؟ 1ـ پرسش های مستقیم 2ـ نظام مند جامعه شناختی 3ـ پرسش های واقعیتی 4ـ گزینۀ الف و ب 23) مقایسۀ الگوهای رفتار مجرمانه و اجرای قانون دو کشور مختلف در حوزۀ کدام پرسش هاست؟ 1ـ پرسش¬های تطبیقی 2ـ پرسش¬های واقعیتی 3ـ پرسش¬های مستقیم 4ـ پرسش¬های غیرمستقیم 24) نگریستن به جامعه¬های فعلی و وضعیت حال و گذشته آنها در چه پرسش های مطرح می¬شود؟ 1ـ پرسش¬های تطبیقی 2ـ پرسش¬های تکوینی 3ـ واقعیتی 4ـ مستقیم 25) دنبال کردن پرسش های مبتنی بر واقعیت که جامعه شناسان ترجیح می دهند چیست؟ 1ـ تحقیقات تجربی 2ـ تحقیقات اجتماعی 3ـ روش پژوهش 4ـ آزمایشی 26) تحقیقات تجربی به چه معناست؟ 1ـ به معنای سر کار داشتن با چگونگی رخ دادن امور 2ـ سر کار داشتن با واقعیات جالب و مهم 3ـ سرکار داشتن با پرسش های مبتنی بر واقعیت 4ـ هیچکدام 27) تفسیر کردن معنای واقعیت ها در حوزۀ کدام پرسش هاست؟ 1ـ تطبیقی 2ـ تکوینی 3ـ نظری 4ـ واقعیتی 28) جامعه شناسی به عنوان یک علم شامل چه نوع روش هایی است؟ 1ـ روش نظام مند تحقیق تجربی 2ـ تحلیل داده ها 3ـ ارزیابی نظریه ها در پرتو شواهد تجربی و استدلال منطقی 4ـ همۀ موارد 29) چه کسانی جامعه شناسی را به عنوان یک علم تلقی می کند؟ 1ـ دورکیم 2ـ مارکس 3ـ چارلز 4ـ الف و ب 30) جامعه شناسی به مطالعۀ چه نوع موجوداتی می پردازد؟ 1ـ موجودات بشری 2ـ با اشیاء ثابت و ایستا 3ـ موجودات آزمایشگاهی 4ـ هیچکدام 31) فرایند پژوهش دارای چه مراحلی است؟ 1ـ تعریف مسئله 2ـ مرور متون 3ـ تدوین فرضیه 4ـ همۀ موارد 32) بهترین پژوهش ها در جامعه شناختی در رابطه با مسئله پژوهش چه نوع پژوهشی است؟ 1ـ پژوهشی که مسئله آغازین آن یک معما باشد 2ـ یک فرضیه باشد 3ـ تجربی باشد 4ـ همۀ موارد 33) بعد از مشخص شدن موضوع مسئله پژوهش مرحلۀ بعدی کدام مرحله است؟ 1ـ مرور شواهد و مطالب 2ـ دقت و صحت بخشیدن به مسئله 3ـ پروراندن طرح پژوهش 4ـ اجرای پژوهش 34) پژوهش در صورتی اثربخش خواهد بود که فرضیۀ مذکور به نحوی فرمول بندی شود که مطالب و شواهد مربوط به واقعیت امور را بتوان مدرکی دال بر تأیید یا رد آن فرضیه محسوب کرد مربوط به کدام مرحلۀ پژوهش است؟ 1ـ مسئله پژوهش 2ـ دقت و صراحت بخشیدن به مسئله 3ـ مرور شواهد و مدارک 4ـ تدوین فرضیه 35) در مرحلۀ پروراندن طرح پژوهش، پژوهش به چه چیز بستگی دارد؟ 1ـ اهداف کلی مطالعه 2ـ جنبه های مورد تحلیل 3ـ مصالح پژوهش 4ـ گزینه های الف و ب 36) یکی از اصلی ترین مسائلی که باید در روش شناسی پژوهشی به آن پرداخت چیست؟ 1ـ تحلیل رابطه میان علت و معلول 2ـ رابطۀ علّی 3ـ همبستگی 4ـ هیچکدام

 37) رابطه ای که در آن یک رویداد وضعیت موجب پیدایش دیگری می شود مربوط به کدام رابطه است؟ 1ـ رابطۀ علّی 2ـ همبستگی 3ـ مکانیسیم علّی 4ـ هیچکدام 38) یکی از اصلی ترین وظایف پژوهش جامعه شناختی چیست؟ 1ـ شناسایی و تشخیص علت و معلول ها 2ـ همراه با تفکر نظری 3ـ گزینۀ الف و ب 4ـ هیچکدام 39) وجود رابطۀ قاعده مند میان دو دسته از رویدادها یا دو متغیر مربوط به کدام مورد است؟ 1ـ علیت 2ـ رابطۀ علّی 3ـ همبستگی 4ـ علت و معلول 40) رابطۀ بین دو متغیر که درست به نظر می آید ولی در واقع به سبب عامل یا عوامل دیگری ایجاد شده است؟ 1ـ همبستگی کاذب 2ـ مکانیسم علّی 3ـ متغیر وابسته 4ـ رابطۀ علّی

+ نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم خرداد ۱۳۸۹ساعت 12:13  توسط  ali mirzamohammadi  | 

در اثر رشد جمعیت در چندین دهه گذشته ، یک جابجایی جمعیت از روستا به نواحی شهری روی داده است.شهرنشینی روبه رشد ، به مشکلاتی مانند جرم و بزهکاری نوجوانان ، الکلیسم و سوء مصرف دارویی ، کمبود مسکن ، ترافیک و حاشیه نشینی ، بیکاری و فقر ، آلودگی و سر و صدا، و کنترل ارتباطات و ترافیک میان افراد منجر شده است. اما هرچند شهرها مکانهای تنش و فشار هستند ، انها همچنین مراکز تمدن و فرهنگ نیز محسوب می شوند.شهرها ، فعال ، نو و پویا هستند. شهرها فرصت هایی برای دستیابی به آرزوهای فردی فراهم می کنند.اگر آینده کشور ما به توسعه نواحی روستایی مرتبط است ، برابر با ان به رشد شهری و نواحی کلان شهری نیز ارتباط دارد. اما قبل از تحلیل این مسایل ، اجازه بدهید مفاهیم اساسی را بهتر بفهیم.

مفاهیم شهر ، شهرنشینی و شهرگرایی[1]


ناحیه شهری،

+ نوشته شده در  چهارشنبه دوازدهم خرداد ۱۳۸۹ساعت 16:53  توسط  ali mirzamohammadi  | 

۲۱ ارديبهشت ۱۳۸۷منبع مقاله : http://www.baran.org.ir/?sn=news&pt=full&id=1398
«جامعه‌شناسی و نظریه‌های اجتماعی» اولین نشست از همایش «کنکاش های مفهومی، نظری درباره جامعه ایران» بود که در جریان آن دکتر فرامرز رفیع‌پور، دکتر محمد توکل و دکتر محمد عبداللهی سخنرانی کردند. سخنران نخست فرامرز رفیع پور بود که در ابتدای کلام خود چگونگی روش تحقیق در غرب و ایران را مقایسه کرد. وی گفت: « هدف اندیشمندان و دانش‌آموختگان غرب حل مسئله است. اما هدف ما تنها ایجاد یک رشته است. مسئله ما چیست داریم؟ من که مسئله ای نمی بینم. اشتباه نکنید! تصور نکنید که مسئله ای نداریم. بلکه در پژوهش های خود به هیچ مسئله ای نمی رسیم. ما مسائل، نظریه ها، روش ها و مفاهیم را به صورت تمام و کمال ترجمه می کنیم. اما امروز وقت آن رسیده است که مسائل خودمان را مطرح و آنها را سازماندهی و بررسی کنیم. »

مجید یوسفی

مسائل جامعه شناسی ایران، به تقریب طی 4 دهه از تاسیس رشته جامعه شناسی در دانشگاه تهران، همچنان یکی از محورهای اصلی و عمده علوم انسانی در جامعه دانشگاهی ایران محسوب می شود. سه نسل از جامعه شناسان ایران، در کنکاش و چالش با مسائل و لایه های مختلف اجتماعی ایران همچنان با معضلاتی روبرویند که به روایت یکی از استادان این رشته هنوز «فتح بابی در جامعه شناسی ایران» محسوب  می شود. نسل حاضر، اما با پیگیری های عالمانه و مجدانه و نیز تعاملات شکل گرفته در جهان و انتقال دستاوردهای جهانی به ایران، به نظر می رسد به تدریج به رهیافت های جدید و کاربردی تری دست می یابد. حضور استادان جوان و با انگیزه و نیز انباشت تجربیات دو نسل گذشته باعث شده که این مهم  بیش از گذشته در دستور کار اندیشمندان و دانش آموختگان این گروه قرار گیرد.
برگزاری دو همایش «آسیب شناسی مسائل اجتماعی ایران» و «کنکاش های مفهومی، نظری درباره جامعه ایران» طی دو سال اخیر و توجه به این مسائل و بازتاب هایی که تا به امروز به دنبال داشته خود گویای تغییرات و تحولات مثبت و آینده نگرانه در این حوزه است. از همین رو، برگزاری همایش «کنکاش های مفهومی - نظری در باره جامعه ایران» در روزهای 19و18 اردیبهشت در تالار ابن خلدون دانشگاه تهران با استقبال اندیشمندان برجسته علوم اجتماعی ایران مواجه شد و توانست علاقه مندان به حوزه مباحث نظری در جامعه شناسی را  نسبت به آینده این رشته امیدوار سازد.
در این همایش استادانی چون محمدامین قانعی‌راد، سعید معیدفر، محمد توکل، محمدعبداللهی، فرامرز رفیع‌پور، حسین راغفر، ابراهیم توفیق،  حسین کچوئیان، محمدرضا تاجیک،  محمدجواد غلامرضا کاشی، عباس منوچهری،  سعید نایب،   سارا شریعتی،  نعمت‌ا... فاضلی،  ناصر فکوهی،  تقی آزاد ارمکی، حمیدرضا جلائی‌پور، هادی خانیکی،  هما زنجانی‌زاده و بیژن عبدالکریمی... به ایراد سخنرانی پرداختند.


فرامرز رفیع پور؛ مسئله گم‌کردگان
اولین نشست‌ این همایش « جامعه‌شناسی و نظریه‌های اجتماعی» نام داشت که در جریان آن دکتر فرامرز رفیع‌پور، دکتر محمد توکل و دکتر محمد عبداللهی سخنرانی کردند. سخنران نخست فرامرز رفیع پور بود که چگونگی و چرایی روش تحقیق در غرب و ایران را مقایسه کرد. وی از حضار پرسید که در اروپا و آمریکا هدفشان از تحقیق چیست و سپس در مقام پاسخ به سئوال خود برآمد و گفت: « هدف اندیشمندان و دانش‌آموختگان غرب حل مسئله است. اما هدف ما تنها ایجاد یک رشته است. هدف آنها از داشتن مفاهیم و نظریه ها چیست؟ نظریه ها چگونه بوجود می آید؟ ابتدا به عنوان مشاهده گر پدیده ها را می بینند، بعد پدیده ها و روابط میان آنها را بررسی می کنند و به این شکل، نظریه های برد کوتاه و متوسط تبدیل به نظریه های جامع می شود. ولی ما چه می کنیم؟ مسئله ما چیست داریم؟ من که مسئله ای نمی بینم. اشتباه نکنید! تصور نکنید مسئله ای نداریم. بلکه در پژوهش های خود به هیچ مسئله ای نمی رسیم. ما مسائل، نظریه ها، روش ها و مفاهیم را به صورت تمام و کمال ترجمه می کنیم. اما امروز وقت آن رسیده است که مسائل خودمان را مطرح و آنها را سازماندهی و بررسی کنیم. »
رفیع‌پور همچنین گفت: « همه ما می دانیم که نظریه های  کشورهای غربی مبتنی بر مسائل آن هاست. آن مسائل شاید به صورت انتزاعی برای جامعه ما قابل استفاده باشد، اما مسائل ایران، بسیار گسترده‌تر از مسائل کشورهای غربی است. ما باید سعی  کنیم که مسائل خودمان را بشناسیم. از سوی دیگر، برای شناخت و حل مسائل هم نمی‌توانیم با روش تجربی به نتیجه برسیم. روش های تجربی تنها بخش محدودی از مسائل را برای  ما روشن می کند. »
وی در بخش دیگری از سخنرانی خود تاکید کرد: « هم اکنون ما باید به سوی روش های تحلیل برویم. در واقع، مسائل را ابتدا بشناسیم و بعد تحلیل کنیم. ضمن اینکه همه مسائل هم قابل بررسی تجربی نیستند. از طرف دیگر، نکته ای که باید توجه کنیم  چگونه سازماندهی فعالیت‌هایمان است. ما به یک نظام سازماندهی در جامعه شناسی نیاز داریم. ما باید سلسله مراتب را تبیین و جایگاه افراد را در جامعه علمی تعیین کنیم. ما هنگام طرح طرح الگوها باید بدانیم که به کجا می‌خواهیم برسیم. آخرین کلام من این است، هر موضوعی که شما از نظر تجربی می خواهید بررسی کنید، یک مسئله، مجموعه‌ای از علل و تعدادی نیز پیامد دارد. فرض کنید که بخواهیم در باره نابرابری تحلیل کنیم. باید بدانیم چگونه تحقیق می کنیم. بخش اول آن را از تئوری های غربی می آوریم. بعد آن را اجرایی می‌کنیم. اما چه نتیجه ای حاصل می شود؟ من تصور می کنم اگر قرار است که جامعه شناسی ایران بومی شود، خود ما هم باید بومی شویم، زبان ما هم باید بومی شود.»

محمد توکل؛ جامعه‌شناسی دیمی 
در بخش دیگر این همایش دکتر محمد توکل، عضو انجمن جامعه شناسی ایران و استاد دانشگاه تهران گفت: « اگر ساده بگویم، در بحث آسیب شناسی وضعیت نظری - مفهومی جامعه شناسی در ایران در وهله اول می‌باید بر سر تفاوت‌ها و تفرقه‌ها به اجماع برسیم، باید بدانیم که این تفرقه‌ها حول چه محوری دور می‌زند، اما متاسفانه ما درباره ابتدایی‌ترین مسائل بحث می‌کنیم؛ می خواهیم بدانیم که چرا جامعه شناسی در ایران، چه به لحاظ  مفهومی و چه به لحاظ نظری، رضایت‌بخش نیست. استادان دیگر، همچون دکتر رفیع پور نیز پیش از من درباره همین مسئله سخن گفتند. بنابراین، موضوع بحث من تازگی ندارد و در واقع، چند سالی است که درباره آن بسیار سخن گفته‌ام. این موضوع، «جامعه شناسی معرفت» است. »
وی با اشاره به سخنان دکتر رفیع‌پور گفت: « دو مسئله کلیدی توسط ایشان مطرح شد که یکی از آنها مربوط به دانشمندان علوم اجتماعی  کشور ما می‌شود. به گمانم، معلوم نیست که این دانشمندان برای چه در این رشته تحصیل کرده‌اند و اکنون در کدام نقطه این اطلس دانش  کشور قرار دارند. آنها چه هدفی دارند؟ اگر جذب این دانش آموختگان، تصادفی و دیمی بود، پس باید انتظار داشته‌باشیم که عملکرد و کارهایشان نیز دیمی باشد. اما مسئله دوم این است که آیا ما مفهومی به نام «پارادایم علمی» در کشورمان داریم؟ اگر پاسخ منفی است، پس آن گاه برویم راهکارهای آن را پیدا کنیم. »
توکل ادامه داد: « متاسفانه چیزی به نام «پارادایم جامعه شناسی ایران» در نگاه تاریخی ما شکل نگرفته است. از زمانی که جامعه شناسی به عنوان یک علم در کشورمان مطرح شده است، تاکنون بحث‌های اساسی و منظم جامعه‌شناسی درنگرفته‌است که به تبع آن بتوانیم کتاب مناسبی تالیف کنیم. اصلا آیا از همان کتاب‌هایی هم که به فارسی ترجمه شده است، فهم درستی وجود دارد؟ زمانی یک پارادایم محلی از یک نظریه و تئوری به وجود می‌‌آید که در وهله نخست آن نظریه را به خوبی درک کرده باشیم. بعد می‌توانیم آن را بومی کنیم. »
این استاد دانشگاه در ادامه سخنان خود گفت: « متأسفانه در پارادایم اقتباس شده از غرب نه کار منسجمی در کشور صورت گرفته‌است که بتوانیم در سایه آن موفقیتی کسب کنیم و نه توانسته‌ایم به طریق اولی، پارادایم جدیدی را طراحی کنیم. به تصور من طراحی یک پارادایم جامعه شناسی محلی به یک آمادگی هم جانبه نیازمند است. به قول مرحوم عبدالسلام به یک «توده بحرانی» حداقلی نیازمند است. چرا باید همتایان ما در انجمن های ریاضی، فیزیک و شیمی شرایط به مراتب بهتری از ما داشته‌باشند؟ چون پیش از آنکه یک مهندس شیمی بخواهد بداند جایگاه او چیست، خود در شرایط علمی بسیار مطلوبی به‌سر می برد. او خوب درس خوانده است و به خوبی این علم را انتقال می‌دهد. من به جهت مسئولیت‌هایی که در گذشته داشتم به کم و کیف این انجمن ها واقفم. معتقدم، آنها صرف نظر از دیگر متغیرهای کیفی که در زندگی آن ها نقش دارد، خودشان هم خوب درس خوانده اند و هم خوب تدریس می‌کنند. آموزش یکی از حلقه های مفقوده است.» وی افزود: « همه پارامترهایی که به طریقی در حوزه علوم اجتماعی وارد شده اند در جامعه شناسی ناقص هستند. یکی از لوازم رشد نظریه جامعه شناسی در کشور، رشد کمی و کیفی انجمن جامعه شناسی در ایران است. اگر می خواهیم  جامعه شناسی غرب را درک کنیم نیازمند ده‌ها جامعه شناس هستیم که آنچه را که درک کرده‌اند به خوبی منتقل سازند. ما باید معنای آنچه را که دیگران گفته‌اند در کنار تجربیاتمان بگذاریم تا در یک فضای معرفتی به چارچوب تعیین کننده ای برسیم. اما متاسفانه، این مهم رخ نداده‌است. »
دکتر توکل با تاکید بر ضرورت کار گروهی گفت: « یکی از ایرادهای ما که در تمام عرصه‌های تجارت، سیاست، فرهنگ و علم خود را نشان می‌دهد، فقدان کار جمعی است. چرا فعالیت علمی و تحقیق در آمریکا عملا پیشرفته تر از اروپاست؟ چون در آمریکا کار گروهی و جمعی به شکل وسیعی متداول شده است،  اما در اروپا فعالیت های علمی به نسبت فردی یا کمتر گروهی است. در اروپا همان پیشرفتی نیز که در همه علوم صورت گرفته بواسطه کارهای گروهی بوده و نمی‌توان نقش انجمن های سلطنتی علوم و تشکل های نظیر آنها را در این میان نادیده گرفت. در کشورهای اروپایی مانند هلند، فرانسه و آلمان این پیشرفت از طریق کارگاه های علمی و کار جمعی شده است. »
وی در خاتمه سخنان خود گفت: « در ریاضی شاید بتوان کار فردی کرد، اما در علوم اجتماعی چنین چیزی امکان پذیر نیست. مثال آن نیز مطالعات خصلت های فرهنگی و زمینه های اجتماعی است. مشخص است که این کار به صورت فردی امکان‌پذیر نیست. کارهای جمعی نشانه و تبلوری از انجمن ها و گروه‌ها است. این مسئله در مطالعات و تحقیقات ما غایب است. بنابراین، تکرار میکنم که ما در این زمینه نه آمادگی این نوع فعالیت را داریم، نه روحیه همکاری و  نیاز اجتماعی را حس می‌کنیم و نه پارادایم ها و هنجارهای مربوط به آن را در خود تقویت می‌کنیم. در نتیجه ما نباید در انتظار معجزه باشیم. می‌باید همه جامعه شناسان و انجمن های جامعه شناسی به گذشته بازگردند و روند فعالیت‌های خود را نقد کنند. انجمن ها، افراد و نهادهایی که می توانند باید در این کار به همدیگر یاری رسانند تا جامعه‌شناسی در مسیر مشخصی حرکت کند. آن زمان می توان تعریف جدیدی از جامعه شناسی بومی در کنار جامعه شناسی های کشورهای دیگر ارائه داد. »  


محمد عبداللهی؛ جامعه‌شناسی ملی
سخنران دیگر این نشست دکتر محمد عبداللهی، استاد دانشگاه علامه‌طباطبایی بود که درباره «تیپولوژی پارادایم ها و نظریه های علوم اجتماعی و چگونگی بازنمایی آنها در آثار جامعه شناسی ایران» بحث کرد. وی در ابتدای سخنان خود گفت: « در ترم شناسی ما با دو حوزه فلسفه علم و جامعه شناسی علم سرو کار داریم. در فلسفه علم، پارادایم ها و الگوهایی وجود دارد که ما می توانیم مسیر و حرکت این الگوها را از دیرباز تا به امروز پیگیری کنیم. این پارادایم ها بر اساس مجموعه به هم پیوسته ای از محفوظات هستی شناسانه، معرفت شناسانه و روش‌شناسانه شکل گرفته است. به عبارتی، این مفاهیم بنیاد و اساس فلسفی دارد و از فلسفه به جامعه شناسی آمده است. در جامعه شناسی هم پارادایم ها و الگوهایی داریم که می‌توانیم تحولات و جهت آن را در جهان پی بگیریم. »
دکتر عبداللهی همچنین گفت: « من در دو حوزه جامعه‌شناسی علم و جامعه‌شناسی هویت، یک کتاب شناسی تهیه کرد‌ه‌ام که تقریبا آثار همه جامعه شناسان ایرانی را دربرمی‌گیرد و هم اکنون نیز در حال تحلیل محتوای آنها هستم. اما برای بازنمایی پارادایم ها در آثار جامعه‌شناسان ایرانی، مجبورم که معیار داشته باشم. حالا معیار من چیست؟ معیارهای عدیده ای وجود دارد که در عمل نتوانسته به نتیجه برسد و در نهایت من پاسخ هایی نسبی برای آنها پیدا کرده ام که خدمت حضار عرض خواهم کرد. »
وی اضافه کرد: « بحث بعدی من این است که آیا در تحول پارادایم های غربی  الگویی وجود داشته است و هم این‌که بازنمایی این پارادایم ها در آثار جامعه‌شناسان ایرانی چگونه بوده است. و در نهایت، پرسش‌های بعدی من این است که آیا در ایران هم برای تحقق پارادایم ها و الگوها می توانیم جهت مشخصی را پی گیری کنیم و هم این‌که چگونه می توانیم آن الگو را پیاده کنیم. »
عبداللهی در پاسخ به این سئوالت گفت: « در مورد پرسش اول که می پرسد معیار چیست، پاسخ من این است که معیار باید مبین باشد. بر این اساس شما می توانید پارادایم های جامعه شناسی غرب را تیپولوژی کنید. مارکس در تحلیل های خود روی چه عامل اصلی تاکید داشت؟ نیروهای مولد. در این جا، بحث پارادایم ماتریالیسم مطرح می شود. دورکیم روی چه تاکید داشت؟ واقعیت اجتماعی. در واقع پارادایم واقعیت اجتماعی را مد نظر قرار می دهد. ویلفردو پارتو روی چه عاملی تاکید داشت؟ عامل زیست روانی. هربرت مید روی چه عاملی اصرار می‌کرد؟ پارادایم ذهنی و نمادها، پارادایم نماد گرایی. اما مبین‌های این ها متناقض بوده است. شما وبر را می بینید که در سطوح خرد، کلان و متوسط کار می کرده اما پارادایم او ذهنی گرایی بود. حالا وقتی که ما جهت تغییر پارادایم ها را در غرب بررسی می کنیم می بینیم از تحلیل گرایی، یعنی از دوگانگی های تحلیل‌گرایانه به طرف تلفیق گرایی حرکت می کنند. خیلی راحت می توانیم پیگیری کنیم که  دورکیم پراتیک و بوردیوی امروزی، تحلیل گرا – تلفیق گرا بودند؛ مید، پارسونز و کلمن  تحلیل گرا - تلفیق گر  بودند؛ پس این حرکت وجود دارد. به عبارتی ما از نقد به کمال حرکت کردیم. حالا چرا ما این حرکت را داشتیم؟ در غرب هم در سطح کلان و در سطح میانی سازمان ها و در سطح خرد، افراد همین حرکت را  داشتند. در غرب هم جامعه ضمن اینکه تفکیک پیدا کرده است اما انسجام هم یافته است. یک جریان اصلی هم ایجاد شده و ملت سازی صورت گرفته است. در بخش سازمان ها و نهادها هم همین ارتباط انسجامی و پیوسته با هم ایجاد شده است‌و همین‌طور در سطح خرد میان افراد. یعنی ضمن اینکه تفکیک ایجاد شده وفاق و انسجام هم در سطح کلان، خرد و میانی ایجاد شده است . یک جریان اصلی محکم داریم . »
وی با اشراه به شرایط ایران گفت: « حالا اگر تحولات ایران را بررسی کنیم، خواهیم دید این جریان اصلی  در سطح کلان ایجاد نشده است. تفکیک ما انجام شده است ولی تفکیک نامنسجم اتفاق افتاده است؛ در سطح سازمان ها هر کدام برای خود سازی می زنند، گروه‌ها و رشته ها هم به همین صورت منفک از همدیگرند. در سطح خرد هم این وفاق و هماهنگی ایجاد نشده است. پس ما نباید انتظار داشته باشیم که در چنین جامعه ای بتوانیم از مرحله نقد به سمت کما ل حرکت کنیم . من خیلی احتیاط آمیز می گویم که آیا این پارادایم های ما در ایرا ن قابل تشخیص هستند. من فکر نمی کنم  که ما این جهت را طی کرده باشیم. ما دچار حالت آنومی هستیم. همانطور که در جامعه حالت آنومی داریم در عرصه جامعه شناسی به لحاظ پارادایم ها هم دچار آنومی شدیم. در تحلیل وضعیت ایران من می خواهم ایران را با غرب مقایسه کنم. شما داستان برخورد پارسونز با وبر را خوانده‌اید. شخصی که از اروپا به آمریکا می آید و شیفته وبر می شود، آثار او را می خواند، زبان آلمانی یاد می گیرد و آن را ترجمه می کند و تا عمق آثار وبر پیش می رود و از او به نیکی یاد می کند. بعد داستان برخورد هابرماس با پارسونز را بخوانید. هابرماس آلمانی، پارسونز را خوانده است. در کتاب «تئوری ارتباطی» هابرماس می گوید: «من پارسونز را مهمترین فردی دیدم که تا زمان خودش پیچیده ترین تئوری را عرضه کرده است. و من از دیدگاه پارسونز بسیار بهره بردم  و شخص بی نظیری بوده است.» حالا مشاهده کنید که ارتباط بین آدم ها و استفاده ای که از همدیگر می کنند در ایران چگونه است. در ایران دو مسئله اساسی پیش آمده است: یکی فرد گرایی های خودخواهانه است که مانع تعامل کنشگران و افراد با هم می شود. مشکل دیگر ما نیز جمع گرایی های خاص گرایانه است. یعنی تعامل بین گروهها بسیار ضعیف است. بین گروههای آموزشی ، بین مراکز پژوهشی، بین انجمن های علمی این ضعف دیده می شود. بنابراین، مانع اول، مانع شکل گیری یک پارادایم  در درون گروه و یک دانشگاه خواهد شد. مانع دوم یعنی جمع گرایی خاص گرایانه مانع همکاری و تعامل بین پارادایمی می شود. »
دکتر عبداللهی در خاتمه سخنان خود گفت: « در این جلسه اساتید هر کدام می توانند با پارادایم خود دیدگاه خود را مطرح کنند. بنابراین هر کدام ما می توانیم از یک پارادایمی استفاده کنیم. این اشکالی ندارد چون پارادایم ها در کنار هم مکمل همدیگر هستند. مانع الجمع نیستند. اما در تحلیل مسائل می توانیم از آنها استفاده کنیم. منتهی هرکس در تحقیق و پژوهش خود باید از پارادایم خود تبعیت کند و یک مفروضاتی را بپذیرد. اما ما این انسجام فکری را نه در آثار تک تک افراد می بینیم و نه این انسجام را در تعامل بین افراد می بینیم. این مشکلاتی است که در سطح خرد، میانی و کلان در پیش روی ما  برای دستیابی به جامعه شناسی ملی وجود دارد. جامعه شناسی ملی، جامعه شناسی  است که در برگیرنده پارادایم های متعدد است که اندیشمندان در کنار هم می توانند فعالیت علمی و کار کنند و هرکدام از زاویه ای عامل یا عواملی را مورد بررسی قرار دهند ولی در جمع با هم و در تعامل با هم یک شناخت وسیع تر و جامع تری نسبت به جامعه شناسی ایران بدست آورند.»

+ نوشته شده در  سه شنبه یازدهم خرداد ۱۳۸۹ساعت 13:4  توسط  ali mirzamohammadi  | 

 نقد کتاب

نقد و تحلیل مسایل اجتماعی منوچهر لرنی

شرکت نشر بهینه فراگیر1387

ارایه : علی میرزامحمدی   دانشجوی دوره دکتری جامعه شناسی ( بررسی مسایل و آسیب های اجتماعی )

استاد مربوطه:جناب آقای دکتر معیدفر

معرفی نویسنده :

منوچهر لرنی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی است و در حوزه جامعه شناسی سه کتاب از ایشان چاپ شده است:

1-     آسیب شناسی امنیت انتشارت پیام تهران در سال 1383.

2-     جامعه شناسی امنیت توسط انتشارات رامین در 1384.

3-     امنیت ملی و دفاع از ارزشها توسط معاونت آموزش سازمان عقیدتی سیاسی ناجا در سال 1383.

معرفی کتاب

کتاب نقد و تحلیل مسایل اجتماعی ایران در سال 1387 توسط شرکت نشر بهینه فراگیر تهران منتشر شده است.کتاب در دو بخش و485 صفحه تدوین شده است.بخش اول به طرح موضوع و روش بررسی مسائل اجتماعی و بخش دوم به مسائل اجتماعی ؛ نقد و بررسی مسائل و تبیین راهکارها اختصاص یافته است.

بخش اول کتاب(طرح موضوع و روش بررسی مسائل اجتماعی) در سه فصل با عناوین زیر نگارش یافته است:

·         فصل اول : نگاهی به ضرورت و اهمیت طرح و بررسی مسایل اجتماعی ایران.

·         فصل دوم:مروری اجمالی بر مولفه های ساختار اجتماعی و فرایند شکل گیری مسایل اجتماعی.

·         فصل سوم : مطالعه ی رویکرد های مطرح در حوزه مسایل اجتماعی.

عناوین بخش دوم(نقد و بررسی مسائل و تبیین راهکارها) کتاب عبارتند از :

·         فصل اول :نظر و گذری بر مهمترین مسایل اجتماعی ایران.

·         فصل دوم:نقد و بررسی حاشیه نشینی در ایران : تهدید یا فرصتی برای زندگی.

·         فصل سوم:آسیب شناسی حادثه ی پاکدشت ؛ تحلیل ها ؛ دیدگاه ها و راهکارها.

·         فصل چهارم : بررسی و تحلیل فقر و نابرابری های اجتماعی .

·         فصل پنجم:جمعیت و نا امنی غذایی ؛ چالش های فراروی رشد و توسعه ی کشاورزی.

·         فصل ششم : نگاهی به تهدیدات و آسیبهای فرهنگی در سازمانها و راهکارهای مقابله با آنها.

·         فصل هفتم : رهیافت های کارکردی نهادهای غیر دولتی ( NGO ) در ایجاد مشارکت مردمی و توسعه ی امنیت عمومی.

·         فصل هشتم : تاملی بر نقش کارکردی رسانه ها در ایجاد مشارکت مردمی و امنیت عمومی.

·         فصل نهم : نگاهی به نقش و جایگاه دهیاران در ایجاد امنیت اجتماعی.

·         هر فصل حاوی چکیده و واژگان کلیدی بوده و با یک مقدمه آغاز می شود و در آخر هر فصل منابع و ماخذ آمده است.


روی ادامه کلیک کنید................

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه یازدهم خرداد ۱۳۸۹ساعت 12:55  توسط  ali mirzamohammadi  | 

اما بیوگرافی من:
من رضا فاضلی دکتری جامعه شناسی با گرایش علم و مطالعه آموزش عالی دارم و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز و دارای بیش از 13 سال تدریس در دانشگاههای مختلف و مسئولیتهای اداری و پژوهشی در کارنامه کاری برای من افتخاری ارزشمند است خداوند متعال فرصتهای زیادی برای تحقیق و پژوهش در اختیارم نهاده که حاصل آن ترچمه 4کتاب و تالیف 1 کتاب است که این همه با همکاری دانشمندان نام آشنا در علوم اجتماعی و فلسفه علم بوده است از خداوند همیشه پژوهش و مطالعه را خواسته ام ومی دانم فرصتها از سوی ایزد منان در اختیارم قرار گرفته و به یاری او خواهد گرفت .درخواسته هایم از خدا ائمه ی معصومین را واسطه گرفته ام و بیشتر خواسته هایم اجابت شده است و همیشه مدیون امامان معصوم هستم.. از شما نیز التماس دعا دارم تا انشا ئ الله در خدمت جامعه علمی باشم .در سال های پس از انقلاب جامعه ی ما پیشرفت های چشمگیری مخصوصا در زمینه علمی داشته که همه را مدیون امام خمینی(ره)ونظام اسلامی هستیم. من هم نهایت تلاش خود را در این مسیر خواهم کرد و در سنگر علمی هم هرگز نمی خواهم از جوامع دیگر عقب بمانیم و تلاش شبانه روزی را چاشنی کاری ام قرار خواهم داد.
الف)سوابق اجرايي و علمي
1- مدير كل دفتر مطالعات و برنا مه ريزي پژوهشي سازمان مركزي دانشگاه آزاد اسلامي
2- عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي از سال 1371 تا كنون
3- عضو شوراي پژوهشي اداره كل تعاون استان مركزي
4- دبير تبصره 3 قانون بودجه در سازمان مديريت و برنامه ريزي استان مركزي
5- عضو هيات تحريريه خبر گزاري ايسكا نيوز ( خبر گذاري دانشجويي دانشگاه آزاد اسلامي)
ب) سوابق مديريت طرحهاي پژوهشي
1- طرح سير تحول آموزش عالي در كشور هاي اسلامي(كارفرما شوراي عالي انقلاب فرهنگي)
2- طرح ساماندهي بازارچه سيد اسماعيل تهران ( كارفرما مركز مطالعات و برنامه ريزي شهر داري تهران)
3- طرح ارزيابي استفاده از تاكسبمتر در تهران(كارفرما مركز مطالعات و برنامه ريزي شهر داري تهران)
4- طرح آثار درون و برون سازماني تعطيلي شهرداريهاي تهران(كارفرما مركز مطالعات و برنامه ريزي شهر داري تهران)
ج) سوابق ترجمه و تاليف 5 کتاب ذیل:
1- ترجمه كتاب روشهاي پژوهش در علوم اجتماعي تاليف ديويد نچمياس و چاوا فرانكفورد نچمياس انتشارات سروش با همكاري دكتر فاضل لاريجاني تهرا 1381 )
2- جهاني شدن آموزش عالي ، مجموعه مقالات سمينار دانشگاه لنكستر ، تهران انتشارات سروش ، سال 1386
3- دانشگاه سازماني امروزين ، تاليف آلفونسو بورو رو كابال ،انتشارات يونسكو و به دو زبان انگليسي و فرانسوي ، تهران انتشارات علمي با همكاري دكتر غلامعباس توسلي سال 1386
4- تكنولوژي اطلاعات در دانشگاههاي ايران تاليف دكتر رضا فاضلي در دست چاپ

د) مقالات
1- روشهاي تامين منابع مالي بخش پژوهش كشور همايش دانشگاه علم و صنعت ايران
2- بررسي تطبيقي ساختارهاي پژوهشي كشورهاي مختلف جهان همايش دانشگاه علم و صنعت ايران
3- تكنولوژي اطلاعات در دانشگا هاي ايران فصلنامه توليد علم
4- آينده علم و تكنولوژي در ايران و جهان همايش مركز راهبردي مجكع تشخيص مصلحت ايران
5- سناخت آسيبهاي فرهنگي محله سيد اسماعيل تهران همايش توسعه محله اي
6- دو مقاله در کنفرانس یادگیری 2001 در یونان با همکاری دکتر فاضل لاریجانی یکی آینده آموزش عالی در ایران و دیگری مالکیت معنوی در ایران
7- دريافت لوح تقدير از ريس مجلس وقت به مناسبت برگزيده شدن كتاب روشهاي پژوهش در علوم اجتماعي در كتاب سال دانشجويي در زمان دانشجويي در مقطع دكتري.
انشا الله خداوند تا پایان عمر این شیوه کار را ازمن دریغ ننماید تاکنون از یکتای بی همتا شاکر و ستایش گر معبود بوده و هستم و به دعای شما روز به روز محتاجتر .من نیز برای شما عمری با علم و پژوهش و تحقق خواسته هایتان آرزو مندم
تدريس در مقاطع كارشناسي ارشد و كارشناسي و ترجمه و تاليف كتاب و مقاله را در دستور كاري خود گذاشته تا بحمد الله تا پايان عمر خدمتگذار مردم عزيز و مسلمان ایران باشم و اين نيز نعمتي است بي كران كه شاكر درگاه خداوند دانا و عظيم هستم.يا عظيم بي همتا از تو التماس اعطاي عمري سراسر خدمت به علم و معرفت دارم از عمر بيهوده من را قسمت نكن( آمين)
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 11:32  توسط  ali mirzamohammadi  | 

روی ادامه کلیک کنید
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 11:17  توسط  ali mirzamohammadi  | 

روی ادامه کلیک کنید.
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 11:14  توسط  ali mirzamohammadi  | 


    روی ادامه کلیک کنید

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 11:11  توسط  ali mirzamohammadi  | 

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 11:1  توسط  ali mirzamohammadi  | 

برای دیدن سوالات روی ادامه کلیک کنید
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 11:0  توسط  ali mirzamohammadi  | 

برای دیدن سوالات روی ادامه کلیک کنید.
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 10:58  توسط  ali mirzamohammadi  | 

برای دیدن سوالات روی ادامه کلیک کنید.
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 10:56  توسط  ali mirzamohammadi  | 


 روی ادامه کلیک کنید.



ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 10:49  توسط  ali mirzamohammadi  | 


گردآوری و ترجمه: بهمن باینگانی
پير بورديو (1 اگوست1930 ـ 23 ژانويه 2002) جامعه‏شناس معروف فرانسوي بود كه روش‏هاي كارش را از رشته‏هاي مختلفي وام گرفت: از نظریه هاي فلسفي و ادبي گرفته تا نظریه هاي جامعه‏شناسي و انسان‏شناسي .او بيش از هر چيز به خاطر كتاب معروفش تشخص، نقد اجتماعي داوري، معروف شده است

 كه در آن سعي دارد تا قضاوت‏هاي زيبايي‏شناسانه را به موقعيت‏هاي اجتماعي مرتبط سازد. قابل توجه‏ترين بخش از نظريه‏ي بورديو مربوط به روش است كه نظريه و داده‏هاي تجربي را با هم تركيب مي‏كند و تلاش دارد تا بعضي از مهمترين مناقشه‏ها را در نظريه و تحقيق حل كند و همچنين تلاش مي‏كند تا مشكلات مربوط به فهم سوژۀ درون ساختارهاي عيني را برطرف نمايد ( وی در این در اين فرايند، سعي مي‏كند كه عامليت و ساختار را با هم تلفيق كند).
بورديو همچنين مبدع اصطلاحات و چارچوب‏هاي روش‏شناختي مثل سرمايه‏ي فرهنگي، نمادين و اجتماعي و مفاهيم طبیعت ثانویه، عرصه و خشونت نمادين است. بورديو در كارهايش بر نقش عمل و تضمين در پويايي‏هاي اجتماعي تاكيد مي‏كند. او در پاي نهادن نظريه‏اش از آراء لوديوك وينگنشتاين، موريس مرلوپونتي، ادموند هوسرل، گئورك كانگهايم، كارل ماركس، گاستون باشلارد، ماكس وبر، اميل دوركيم، و نوبرت الياس استفاده نموده است. پاسكال، هنگامي كه بورديو كتاب او را با عنوان ”مراقبه‏هاي پاسكالي“ مطالعه نمود، روي بورديو تاثير بسزايي گذاشت.
بورديو در دنگين (Denguin) (جنوب شرقي پيرنه) در 1930 به دنيا آمد، پدربزرگش يك كشاورز و پدرش كارمند اداره‏ي پست بود. او در سال 1962 با ماري ـ كلر بيزار ازدواج كرد و از او صاحب سه پسر شد، بورديو در دانشسراي عالي شهر پاريس به خواندن فلسفه پرداخت. بعد از فارغ‏التحصيل شدن به مدت يكسال به شغل معلمي روي آورد. در طول جنگ الجزاير براي استقلال در سال‏هاي 1958-1962 و هنگامي كه او در ارتش فرانسه خدمت مي‏كرد تحقيقي قومنگارانه انجام داد كه به او اعتباري در جامعه‏شناسي بخشيد. در سال 1964 مدير مطالعات در اكول پراكتيك دِ اوته اتود شد و بر همين سكو بود كه زندگي حرفه‏ي آينده‏ي او پا گرفت و در سال 1981 جانشين ريمون آرون در كولژ دو فرانس شد( كه قبل از آنها در اختيار موريس هالبواكس و مارسل موس بود). در 1968، همراه لوك بولتانسكي، پژوهش نامه‏ي علوم اجتماعي را راه انداخت و در سال 1993 مركز ملي تحقيقات علمي (CNRS) مدال طلايي را به عنوان عالي‏ترين جايزه به وي اعطا كرد. در 1996 جايزه‏ي گافمن را از دانشگاه كاليفرنيا (بركلي) و در سال 2002 مدال هاكسلي را از انستيتوي انسان‏شناسي روستايي دريافت كرد.
او همواره تلاش مي‏كرد كه ايده‏هاي نظري‏اش را با تحقيق تجربي يعني زندگي روزمره هماهنگ سازد و كار او را مي‏توان جامعه‏شناسي فرهنگي و يا يك نظريه‏ي كنش ناميد.
مشاركت او در جامعه‏شناسي هم نظري و هم تجربي بود. مفاهيم كليدي وي عبارت‏اند از طبيعت ثانويه، عرصه و خشونت نمادين. از نظر بورديو هريك از افراد در يك فضاي اجتماعي چندبعدي موقعيتي را اشغال مي‏كنند. افراد بوسيله‏ي عضويت در طبقه‏ي اجتماعي شناخته نمي‏شوند، بلكه بوسيله‏ي مقداري كه از هر نوع سرمايه در اختيار دارند شناخته مي شوند. بورديو از اينكه نقش يك روشنفكر يا يك دانشمند اجتماعي برج عاج‏نشين را ايفا كند، احساس ناراحتي مي‏كرد. و اگرچه او سرسپرده‏ي، هيچ حزبي نبود، اما به خاطر فعاليت‏ها و دل مشغولي‏هاي سياسي‏اش معروف بود. او از كارگران در مقابل نخبگان سياسي و سرمايه‏داري نئوليبراليسم دفاع مي كرد. به خاطر استقلالش، حتي به عنوان دشمن حزب چپ فرانسه شناخته مي‏شد، حزب سوسياليست فرانسه به گونه‏ي تحقيرآميز اصطلاح چپ بورديوي را استعمال مي‏كرد.
بعضي از نتايج تجربي كارهاي او عبارتند از:
 نشان دادن اين كه علي رغم آزادي آشكار انتخاب در هنر، ترجيحات هنري افراد (مثلاً موزيك كلاسيك، راك يا سنتي)‏به ميزان بسيار زيادي با موقعيت اجتماعي افراد پيوند خورده است.
 نشان دادن اينكه ظرافت‏هاي زباني مثل لهجه، صرف و نحو، هجي كردن و سبك نگارش ـ كه همه از عناصر سرمايه‏ي فرهنگي هستند ـ عامل مهمي در تحرك اجتماعي (مثل گرفتن دستمزد بالا، بدست شغل مناسب) هستند.
پير بورديو در كارهايش تاكيد مي‏كند بر این مسئله تاکید می کند که چگونه طبقات اجتماعي، مخصوصاً طبقات حاكم و روشنفكر، امتيازات اجتماعي‏شان را در طي نسل‏هاي متمادي حفظ مي‏كنند، علي رغم اين افسانه كه در جامعه‏ي پساصنعتي معاصر، برابري فرصت‏ها و تحرك بالاي اجتماعي از طريق آموزش امكان‏پذير است.
بورديو نويسنده‏ي بسيار پركاري بود، كه صدها مقاله و بيش از سي جلد كتاب به رشته تحرير درآورد و تقريباً همه آنها، به انگليسي ترجمه شده است. سبك او در ترجمه‏ي انگليسي فشرده است اما در فرانسه و كشورهاي همسايه‏اش،به استثنايي انگليس، سبك او برازنده و نافذ به شمار مي‏آيد.

بورديو وامدار بسياري از جامعه‏شناسان كلاسيك است و به نوعي آنها را با هم تركيب نموده است. او از ماكس وبر اهميت نظام‏هاي سلطه و نمادين در زندگي اجتماعي و همچنين مفهوم نظم اجتماعي كه در نهايت توسط او به نظريه‏ي عرصه‏ ترجمه شده است، را وام گرفته است. از ماركس مفهوم سرمايه را اخذ نموده و آن را به همه‏ي صور فعاليت های اجتماعي و نه تنها اقتصاد تعميم داده است. و در نهايت از دوركيم جبريت خاص او را و از مارسل موس و كلودلوي اشتراوس، سبك ساختارگرايانه را به ارث برده است تا بر نقش ساختارهاي اجتماعي در بازتوليد خود تاكيد كند. به هر حال، بورديو به گونه‏ي انتقادي از اين تحليل دوركيمي‏ها براي تاكيد بر نقش عامليت اجتماعي در عمل، در درون ساختارهاي اجتماعي و نظام‏هاي نمادين، استفاده مي‏كند. او علاوه بر اين تاكيد مي‏كند كه بازتوليد ساختارهاي اجتماعي هماهنگ با منطق ساختاري عمل نمي‏كند.
اما نبايد از تاثيرات فلسفي بر بورديو غافل ماند: موريس مرلوپنتي و پديدارشناسي ادموند هوسرل نقش حياتي در تنظيم توجه بورديو به بدن، كنش و تمايلات كنشي (كه در نظريه‏ي بورديو درباره‏ي طبيعت‏ ثانويه يافت مي‏شود) داشته است.
كار بورديو تلاشي است براي فراگذشتن از يك سري گزاره‏هاي كه در علوم اجتماعي وجود دارد (مثل عينيت‏گرايي/ ذهنيت‏گرايي، خرد/ كلان، جبر/ اراده) و اين كار را مخصوصاً با نوآوري‏هاي مفهومي‏اش انجام مي‏دهد. مفهوم طبیت ثانویه، سرمايه و عرصه، در واقع، براي چنين مقاصدي ابداع شده‏اند.

نظريه‏ي بورديو درباره‏ي قدرت و كنش
در مركز كار جامعه‏شناسي بورديو منطقي از كنش وجود دارد كه بر اهميت عمل و كنش در جهان اجتماعي تاكيد دارد. برخلاف سنت عقلانيت، بورديو تاكيد مي‏كند كه مكانيسم‏هاي سلطه و بازتوليد اجتماعي عمدتاً متمركز شده است بر آگاهي عملي و كنش‏هاي كارآمد در جهان اجتماعي، بورديو به شدت با نظريه كنش عقلاني (يا نظريه‏هاي انتخاب عقلاني) كه به گونه‏ي اشتباه در مورد اينكه چگونه عاملان اجتماعي عمل مي‏كنند، بنيان نهاده شده است، مخالفت مي‏كند. به نظر بورديو، عاملان اجتماعي به طور مداوم براساس ملاك‏هاي اقتصادي و عقلاني آشكار تصميم‏گيري نمي‏كنند. بلكه، عاملان اجتماعي با توجه به منطق كنشي آشكار ـ نوعي حس كنشي ـ و حالات بدني عمل مي‏كنند. عاملان اجتماعي براساس ”احساسشان در بازي“ عمل مي‏كنند (احساس يادآوري‏كننده‏ي مفهوم طبيعت ثانوي و ”بازي“ به يادآورنده ي مفهوم عرصه است).
كار جامعه‏شناختي بورديو بيش از هرچيز به تحليل مكانيسم‏هاي بازتوليد سلسله مراتب اجتماعي مربوط است. در تقابل با تحليل‏هاي ماركسيستي، بورديو از دادن اهميت زياد به عوامل اقتصادي انتقاد مي‏كند، و تاكيد دارد كه ظرفيت عاملان اجتماعي در عمل توليدات ذهني‏شان را تضمين مي‏كند و نظام‏هاي نمادين نيز در بازتوليد ساختارهاي اجتماعي سلطه نقش مهمي دارند. آنچه كه بورديو خشونت نمادين مي‏نامد (مشروعيت بخشيدن به ساختارهاي اجتماعي) در تحليل‏هاي جامعه‏شناختي او نقش بسيار مهمي ايفا مي‏كند.
به نظر بورديو، جهان اجتماعي مدرن به ”عرصه‏هاي“ تقسيم شده است. از نظر او، تنوع فعاليت‏هاي اجتماعي باعث پيدايش فضاهاي اجتماعي متنوع و اغلب مستقلي، شده است كه در هركدام از اين عرصه‏ها بر سر گونه‏ي خاصي از سرمايه رقابت وجود دارد. اين عرصه‏ها براساس نوعي سلسله مراتب خاص عمل مي‏كنند و پويايي عرصه‏ها از كشمكش كنشگران اجتماعي كه سعي دارند موقعيت‏هاي مسلط درون عرصه را در اختيار بگيرند، جدا است. در حاليكه بورديو در اجزاء اساسي نظريه‏ي تضاد با ماركسيست‏ها هم عقيده است، اما او در اين فكر كه كشمكش‏هاي اجتماعي تنها به تضادهاي اقتصادي مابين طبقات اجتماعي تقليل نمي‏يابد، از آنها فاصله مي‏گيرد. به نظر او تضادهاي كه در هر عرصه ی اجتماعي رخ مي‏دهد تا اندازه‏اي بسيار زيادي مختص همان عرصه است و قابل تقليل به ساير عرصه‏ها نيست.
پير بورديو، حول مفهوم طبيعت ثانويه، نظريه‏ي دربارة كنش بوجود ‏آورده است كه اثر قابل ملاحظه‏ي در علوم اجتماعي اعمال نموده است. اين نظريه به دنبال اينست كه نشان دهد عاملان اجتماعي راهكارهاي را بوجود مي‏آورند كه با نيازهاي جهان اجتماعي كه در آن زندگي مي‏كنند قابل انطباق است. اين راهكارها ناخودآگاهانه و براساس منطق كنش است.

عرصه و طبيعت ثانويه:

بورديو در اين عقيده‏ي وبر سهيم است كه جامعه را نمي‏توان صرفاً براساس طبقات اقتصادي و ايدئولوژي تحليل نمود. قسمت عمده‏ي كار او به نقش مستقل عوامل فرهنگي و آموزشي مربوط مي‏شود. بورديو، در عوض تحليل جوامع براساس طبقات، از مفهوم عرصه استفاده مي‏كند: يك محيط اجتماعي كه در آن افراد مانور مي‏دهند و مشغول به دنبال كردن منابع مطلوبي هستند.
عرصه مجموعه‏ي از موقعيت‏هاي اجتماعي است (مثل حرفه‏ي همچون حقوق) كه از درون براساس روابط قدرت ساختار يافته است (مثل تفاوت قدرت قاضي و وكيل). به طور واضح‏تر بايد گفت كه عرصه يك ميدان اجتماعي براي كشمكش بر سر تخصيص انواع مشخصي از سرمايه است ـ سرمايه از هر نوع كه باشد براي عاملان اجتماعي بااهميت شمرده مي‏شود (مثال آشكار سرمايه‏ي پولي است) عرصه‏ها كه هم بصورت عمودي و هم بصورت افقي سازمان يافته‏اند. به اين معنا كه شباهت زيادي به طبقات ندارند، و اغلب خودسالارند و انواع متفاوتي از بازي اجتماعي را دارا هستند. عرصه‏ي قدرت مخصوص همان عرصه است و كشمكش‏هاي درون آن ”ميزان مبادله‏ي“ شكل‏هاي مختلف سرمايه‏ي نمادين فرهنگي يا جسماني را درون آن عرصه كنترل مي‏كند. عرصه بوسيله‏ي تمايزهاي عقلاني موقعيت كنشگران اجتماعي ساخته مي‏شود و مرزهاي هر عرصه در جاهاي كه تاثيرات عرصه به پايان مي‏رسد، علامت‏گذاري مي‏شود. عرصه‏ها ممكن است به هم پيوسته و يا خودسالار باشند (مثلاً: جدايي قدرت بين قاضي و قانون‏گذار را در نظر بگيريد) و جوامع بسيار پيچيده، جوامع ”بسيار تمايزيافته‏ي“ (more differentiated) هستند كه عرصه‏هاي بسياري دارند. عرصه براساس اصول بنيادي ”ديدن و تقسيم كردن“ (براي مثال تقسيم‏بندي ميان ذهن و بدن يا زن و مرد) يا ”قوانين“ دسته‏بندي تجربه كه بر كنش‏ها و تجارب درون يك ميدان فرمان مي‏راند ساخته مي‏شوند.
هنجارهاي تشكيل‏دهنده يك عرصه اغلب غيرقابل تقليل به هنجارهاي تشكيل دهنده ي ساير عرصه‏ها است. همانطور كه قبلاً ذكر شده است اختلاف بين هنجارهاي عرصه زيبايي‏شناسي سرمايه‏ي فرهنگي را ارزشمند مي‏سازد و موجب ترغيب سرمايه‏ي اقتصادي مي‏شود و هنجارهاي عرصه اقتصادي سرمايه ي اقتصادي را ارزشمند مي‏سازد. عامل‏ها در يك عرصه‏ي مخصوص نه به شيوه‏ي آشكار، بلكه به صورت قبول  شرايط عملی، كه در ”حين انجام بازي“ آشكار مي‏شود، شركت مي‏كنند. پذيرفتن شرايط عرصه و كسب منافع و سرمايه‏هاي تعيين‏شده در عرصه، توهم ناميده مي‏شود.

طبيعت ثانويه
بورديو مفهوم طبيعت ثانويه را از مارسل موس وام گرفته است ـ اگرچه اين مفهوم در آثار ارسطو، نوربرت الياس، ماكس وبر و وادموند هوسرل نيز ديده مي‏شود ـ و از آن به شيوه ي كم و بيش سيستماتيك، در تلاش براي حل مسئله‏ي ريشه‏دار در علوم انساني استفاده مي‏‏كند: عينيت‏گرايي و ذهنيت‏گرايي. طبيعت ثانويه را مي‏توان به عنوان مجموعه‏ي از خصلت‏ها تعريف نمود (طرح‏واره‏هاي پايدار اكتسابي ادراك، تفكر و كنش) عاملان فردي اين طبيعت ثانوي را در پاسخ به شرايط عيني كه با آن روبرو مي‏شوند، بوجود مي‏اورند. از اين راه تئوري‏هاي بورديو ساختارهاي اجتماعي عيني را با به ساختارهاي ذهني يا همان تجربه‏ي ذهني عاملان القاء مي‏كند. زيرا عرصه اجتماعي عيني نيازمندي‏هاي مشاركت‏كنندگانش را براي عضويت، مثل صحبت كردن، در درون عرصه تعيين مي‏كند. بدين وسيله ساختار اجتماعي عيني به مجموعه‏ي مشخصي از خصلت‏هاي جسماني و شناختي آميخته مي‏شود و ساختارهاي ذهني كنش عاملان با ساختارهاي عين و ضروريات موجود ميدان اجتماعي متناسب مي‏شود و يك رابطه‏ي دوكسايي ظهور مي‏كند.
دوكسا (Doxa) اعتقاداتي بدونه فكر، عميق و بنيادي هستند كه در كل جهان بديهي انگاشته مي‏شوند و كنش‏هاي عاملان و عمل فكر كردن در درون يك عرصه خاص را شكل مي‏دهد. دوکساتمايل دارد از تنظيمات اجتماعي عرصه حمايت كند، بنابراين سلطه را مورد حمايت قرار مي‏دهد و موقعيت سلطه را بديهي و قابل قبول تصور مي‏نمايد. از اين رو، مجموعه‏اي از فهم و درك كه طبيعت ثانوي را شكل مي‏دهد تمايل دارد كه ساختارهاي بسياري از عرصه را بازتوليد كند. بنابراين بورديو طبيعت ثانویه را به مثابه كليد بازتوليد اجتماعي به حساب مي‏آورد زيرا طبيعت ثانویه در توليد و تنظيم كنش‏هاي كه زندگي اجتماعي را شكل مي‏دهد، نقش مركزي دارد.
سرمايه‏ي فرهنگي: يك مفهوم جامعه‏شناختي است كه از زماني كه براي اولين بار بوسيله‏ي پير بورديو بيان شد محبوبيت فراواني كسب نموده است.بورديو و ژان-كلود پاسرون براي اولين بار از اين مفهوم در كتاب بازتوليد فرهنگي و بازتوليد اجتماعي استفاده كردند (1973). در اين اثر او تلاش دارد تا تفاوت‏هاي موجود در نتايج تحصيلي نظام آموزشي فرانسه را در طول دهه‏ي 1960 توضيح دهد. اين مفهوم از آن زمان به بعد، به همراه ساير سرمايه‏ها در مقاله اشكال سرمايه (1986) بسط و تشريح بيشتري يافته است؛ همچنين در كتاب‏ طبقه‏ي اشراف (1996) براي مثال بصورت آموزش عالي به كار رفته است. از نظر بورديو، سرمايه همچون يك رابطه‏ي اجتماعي در درون نظام مبادله عمل مي‏كند و اين اصطلاح همه‏ي كالاهاي مادي و نمادین كه در حال حاضر كميابند و ارزش اين را دارند كه  به يك شكل اجتماعي خاص دنبال شوند را دربرمي‏گيرد (به نقل از هاركر، 1990، ص 13) وسرمايه‏ي فرهنگي همچون رابطه‏ي اجتماعي درون يك نظام مبادله عمل مي‏كند كه دربرگيرنده آگاهي فرهنگي انباشته شده است كه قدرت و منزلت به بار مي‏آورد.
در مقاله ”اشكال سرمايه“ (1986) بورديو، ميان سه نوع سرمايه تفاوت مي نهد:
 سرمايه‏ي اقتصادي: در اختيار داشتن منابع اقتصادي (پول، املاك)
 سرمايه‏ي اجتماعي: منابع مبتني بر روابط، عضويت و شبكه از تاثيرات و حمايت‏هاي گروهي. بورديو سرمايه‏ي اجتماعي را چنين تعريف مي‏كند: ”مجموعه‏ي از منابع بالقوه يا بالفعل كه به در اختيار داشتن يك شبكه‏ي پايدار كم و بيش نهادي شده در روابط دو طرفه‏ي آگاهانه و هشيارانه مرتبط است.
سرمايه‏ي فرهنگي: صورت‏هاي آگاهي؛ مهارت؛ آموزش؛ و بطور كلي هر امتيازي كه به شخص منزلت بالايي در جامعه مي‏دهدو دربرگيرنده ي انتظارات بالا مي‏باشد. والدين براي بچه‏ها سرمايه‏ي فرهنگي ،ايستار و آگاهي‏هاي فراهم مي‏كنند كه نظام آموزشي را به يك مكان آشنايي راحت كه در آن مي‏توانند به آساني جايگزين شوند، تبديل مي‏كند.

انواع سرمايه‏ي فرهنگي:
سرمايه‏ي فرهنگي نيز خود به سه قسمت تقسيم مي‏شود:
حالت دروني شده، عينيت يافته و نهادينه شده (بورديو ، 1986: 47) بورديو ميان اين سه نوع سرمايه‏ي فرهنگي تمايز مي‏نهد:
حالت دروني شده:  اين حالت در جايي است كه سرمايه‏ي فرهنگي در افراد دروني شده است و ممكن است هم بصورت ارثي و هم بصورت اكتسابي حاصل شود. به ارث بردن به شيوة ي ژنتيكي نيست بلكه بيشتر به شكل زماني،‏ فرهنگي است و سنت‏ها اغلب اجزاء حالت دروني شده را به ديگري معمولا به وسيله خانواده از طريق جامعه‏پذير شدن اعطاء مي‏كنند. آنها بطور بلاواسطه‏ي مثل يك هديه قابل انتقال نیستند، بلكه به شدت به طبيعت ثانويه مربوط است ـ يعني ويژگي اشخاص و شيوه ي تفكرشان.
 سرمايه‏ي زباني، به عنوان سلطه و ارتباط بازبان تعريف شده است (بورديو، 1990؛ 114) ، به اين معنا كه  نشان‏دهنده‏ي شيوه‏ي سخن گفتن است و مي‏تواند به عنوان شكلي از سرمايه‏ي فرهنگي دروني شده به حساب آيد.
 حالت عينيت يافته: چيزهاي كه در حاكميت هستند مثل وسايل علمي يا آثار هنري. اين ابزار فرهنگي مي‏تواند بصورت فيزيكي (جامد) همچون استفاده كردن از سرمايه‏ي اقتصادي و به گونه‏ي نمادي همچون سرمايه‏ي فرهنگي انتقال يابد .
با اين وجود در حاليكه ممكن است يك نفر سرمايه‏ي فرهنگي عينيت يافته‏ي همچون يك تابلوي نقاشي را در اختيار داشته باشد،ممكن است تنها مصرف‏كننده‏ي نقاشي (با فهم معناي فرهنگي آن) باشند. اگر نوع شايسته‏ي از سرمايه‏ي فرهنگي دروني شده را داشته باشند (كه ممكن است يا ممكن نيست از طريق فروش نقاشي انتقال يابد).
 حالت نهادينه شده: اين حالت به تشخيص نهادينه‏ي سرمايه‏ي فرهنگي كه در اختيار افراد است و اغلب به شكل صلاحيت‏ها و مدارك دانشگاهي درك مي‏شود، اشاره دارد. اين حالت اساساً در ارتباط با بازار كار قرار دارد. اين حالت به آساني تبديل سرمايه‏ي فرهنگي به سرمايه‏ي اقتصادي را با تضمين مقادير پولي شخصي براي سطح نهادي مشخصي از دستاورد، ميسر مي‏سازد.
سرمايه‏ي اجتماعي  مفهومي مركزي در تجارت، اقتصاد، رفتار سازماني، علوم سياسي و جامعه‏شناسي است و به مثابه مزاياي تعريف شده كه بوسيله‏ي موقعيت شخص در ساختار روابط تعيين مي‏شود. اين مفهوم توضيح مي‏دهد كه چگونه بعضي اشخاص در يك موقعيت مشخص از طريق ارتباطاتشان با ساير اشخاص موفقيت‏هاي زيادي بدست مي‏آورند .در واقع مجموعه‏ي متنوع از تعريف‏هاي وابسته به هم از اين اصطلاح وجود دارد كه به عنوان ”چيزي همچون دواي همه دردها“ (پورتز، 1998) براي همه‏ي مسائل مرتبط با جوامع و اجتماعات امروزي توصيف شده است.
در حاليكه جنبه‏هاي متفاوت این مفهوم به همه‏ي رشته‏هاي علوم اجتماعي مربوط است، بعضي‏ها رد(ریشه ی) استفاده‏ي امروزي از اين اصطلاح را به يان جاكوبز در سال 1960 برمي‏گردانند. با اين وجود، او هرگز بطور آشكاري اصطلاح سرمايه‏ي اجتماعي را تعريف نكرد بلكه آن را در مقاله‏ي با ارجاع به شبكه ارزش‏ها، به كار برد. اولين توضيح منسجم اين اصطلاح در سال 1972 توسط پيربورديو صورت گرفت و جيمز كلن تعريف گلين لوريس (Gelennlourys) را در توسعه و مردمي كردن اين مفهوم به كار برد. در اواخر 1990 هنگامي كه بانك جهاني يك برنامه‏ي تحقيقي را به آن اختصاص داد و رابرت پوتنام در كتابش بولينگ يك نفره (Bowling Alone) به آن پرداخت، اين مفهوم بسيار معروف شد. در جامعه‏شناسي، سرمايه‏ي نمادين به آن مقدار از احترام و منزلت كه در اختيار يك شخص است( با توجه به ساختارهاي كه درون آن عمل مي‏كند) گفته مي‏شود. اين مفهوم توسط بورديو ابداع شد و آن را در كتابش تشخص (Distinction) توضيح داد.
سرمايه‏ي نمادين بيان‏كننده هرگونه تفاوت بين اشخاص است. مثلاً دو نفر سرمايه‏ي اقتصادي دارند اما تفاوت در مقداري كه از اين نوع سرمايه دارند، باعث مي‏شود كه سرمايه‏ي نمادينشان با هم متفاوت باشد. سرمايه‏ي نمادين ممكن است به عنوان شاخه يا زيرمجموعه‏ي سرمايه فرهنگي به حساب آيد، و مقدار تمايز از طريق قرينه‏ي زيبايي‏شناسي عالي بدست مي‏آيد. سرمايه‏ي نمادين ممكن است در محيط شناخته شده يا شهري يك شهرك به عنوان بخشي از ارزش‏هاي مبادله‏ي كه مي‏تواند به آن محتوي نمادين نسبت داده شود، جاي داده شده باشد.

آشتي دادن (عرصه) عيني و (طبيعت ثانويه) ذهني 
همانطور كه در بالا اشاره شد، بورديو مفاهيم نظري و روش‏شناختي طبيعت ثانويه و عرصه را به منظور انجام يك گسست معرفت‏شناختي در مسئله قديمي عيني/ ذهني كه در علوم انساني وجود دارد به كار مي‏برد. او در واقع مي خواهد پديدارشناسي و ساختارگرايي را با هم يكي سازد. عرصه و طبيعت ثانویه براي انجام چنين كاري مطرح شده‏اند زيرا آنها مي‏توانند تنها در ارتباط با هم وجود داشته باشند. در حاليكه يك عرصه بوسيله عاملان اجتماعي مختلفي كه در آن مشاركت دارند (طبيعت ثانويه‏شان) ساخته مي‏شود.  طبيعت ثانويه، در واقع نشان‏دهنده‏ي جابه‏جاي ساختارهاي عيني يك عرصه به ساختارهاي ذهني كنش و تفكر عامل است.
روابط بين طبيعت ثانويه و عرصه يك رابطه‏ي دو سويه است. عرصه تنها تا آن زماني وجود دارد كه عاملان اجتماعي دارايي خصلت‏ها و يكسري طرح‏هاي ادراكي هستند كه براي تداوم آن عرصه و معنادار نمودن آن لازم و ضروري است. در مقابل، عاملان از طريق مشاركت در عرصه طبيعت ثانويه‏شان را به منظور كسب دانش مناسبي كه به آنها اجازه مي دهد تا عرصه را تداوم بخشند، به كار مي‏گيرند. طبيعت‏هاي ثانويه ساختارهاي عرصه را تصويب مي‏كنند و عرصه‏ها بين طيبعت ثانويه و كنش وساطت مي‏كنند.
از اين رو، بورديو تلاش مي كند تا با استفاده از مفاهيم عرصه و طبيعت ثانويه تقسيمات بين ذهنيت و عينيت را از بين ببرد. در اينكه آيا او موفق به اين كار شده است يا نه، بحث وجود دارد). بورديو تاكيد مي‏كند كه هر تحقيقي از دو مرحله تشكيل شده است مرحله‏ي اول مرحله‏ي عيني تحقيق است ـ كه در آن رابطه‏ي فضاي اجتماعي و ساختارهاي عرصه بررسي مي‏شود. مرحله‏ي دوم. مرحله تحليل ذهني عاملان اجتماعي است كه در آن خصلت‏هاي عمل و مقوله‏هاي درك و فهم عاملان، که از سكونت عاملان در ميدان ناشي مي‏شود، مورد تحليل قرار مي‏گيرد. تحقيق واقعي، به نظر بورديو، بدونه انجام اين دو مرحله نمي تواند انجام گيرد.

سرمايه‏هاي نمادين و خشونت نمادين
بورديو سرمايه‏ي نمادين (مثل پرستيژ، احترام. حق مورد توجه واقع شدن) را به عنوان يك منبع مهم قدرت در نظر مي‏گيرد. سرمايه‏ي نمادين هر نوع سرمايه‏اي است كه از طريق طرح‏هاي طبقه‏بنديِ از نظر اجتماعي القاء شده دريافت مي‏‏گردد. هنگامي كه كسي كه دارنده‏ي سرمايه‏ي نمادين است برعليه عاملي‏ كه سرمايه‏ي كمتري دارد آن را بكار مي‏برد و درنتيجه‏ي آن به دنبال تغيير كنش‏هايشان هستند، خشونت نمادين را تجربه مي‏كنند. اين موضوع را هنگامي مشاهده مي‏كنيم كه دختري دوست پسرش را به خانه مي‏آورد و والدينش او را مناسب نمي‏دانند. در اين وضعيت دختر با ايما و اشاره‏های كه حامل اين پيغامند كه اجازه ندارد، اين رابطه راادامه دهد روبرو مي‏شود. اما اين دختر هرگز اجبار آشكاري براي قطع اين رابطه مشاهده نمي‏كند. افراد قدرت نمادين و نظام‏هاي معاني (systems of meaning) (فرهنگ) را براي مشروعيت بخشي تجربه مي‏كنند. بنابراين دختر همواره احساس مي‏كند كه مي‏بايست از تقاضاي گفته نشده‏ي والدينش، بدونه توجه به شايستگي‏هاي واقعي خواستگارش، پيروي ‏كند. او وادار مي‏شود كه واقعيت را بصورت نادرست و تحريف شده دريافت نمايد. علاوه بر اين، با دريافت خشونت نمادين والدينش بصورت مشروع، او در پيروي شخصي‏اش شريك است ـ احساس وظيفه در او به طور موثري از توبيخات آشكاري كه نسبت به او انجام مي‏شود، بيشتر است.
خشونت نمادين اساساً تحليل مقوله‏هاي تفكر و تفهم بر عاملان اجتماعي مورد سلطه‏ي است كه مي‏بايست نظم اجتماعي را بپذيرند. خشونت نمادين مشاركت ساختارهاي نيانديشيده‏ي است كه مي‏خواهند ساختارهاي كنش سلطه‏آميز را آماد سازند. بنابراين ساختار سلطه موقعيت را ”حقيقي“ جلوه مي‏دهد. خشونت نمادين به يك معنا، هنگامي كه در شيوه‏هاي بسياري از كنش‏ها و ساختارهاي شناختي افراد دروني مي‏شود و تصور مشروعيت نظم اجتماعي را تحميل مي‏كند از خشونت فيزيكي بسيار كارآمدتر است.
بورديو، در نوشته‏هاي نظري‏اش بعضي واژه‏هاي اقتصادي را براي تحليل فرايند بازتوليد اجتماعي و فرهنگي اينكه چگونه اشكال مختلف سرمايه از يك نسل به نسل بعد منتقل مي‏شود، به كار مي‏گيرد. از نظر بورديو آموزش مثال اعلاء اين فرايند است. به نظر وي، موفقيت آموزشي دربردارنده گستره‏ي محلي از رفتار فرهنگي است كه ظاهراً ويژگي‏هاي غيردانشگاهي همچون لهجه و نحوه‏ي راه رفتن را نيز در برمي‏گيرد. بچه‏هاي خانواده‏هاي مرفه اين رفتار را به راحتي از معلمانشان ياد مي گيرند اما بچه‏هاي خانواده‏هاي محروم ناتوان از يادگرفتن آنند. بناراين بچه‏هاي خانواده‏هاي مرفه با انتظارات معلمان بيشتر جور درمي‏آيند از نظر ملعمان مطيع (docite) لقب مي‏گيرند. اما بچه‏هاي خانواده‏هاي محروم سازگاري با رفتار معلمان را مشكل مي‏يابند و با چالش روبرو مي‏شوند. با اين وجود هردو گروه با آنچه كه به آنها تحميل شده است پرورش مي‏يابند. بورديو، اين مسئله، یا توانايي طبيعي را ـ تمايز ـ در مورد توليد فراوان نيروي كار اجتماعي، تا اندازه‏اي زيادي با تاكيد بر نقش والدين، به كار مي‏گيرد. والدين بچه‏هايشان را با نوعي خصلت‏هاي رفتاري و خصلت هاي فكري پرورش مي‏دهند كه تضمين مي‏كند كه آنها درون نظام آموزشي موفق باشند و بتوانند موقعيت طبقاتي والدينشان را در نظام اجتماعي گسترده‏تر بازتوليد نمايند.
سرمايه‏هاي فرهنگي (مثل مهارت‏ها، مدارك وشايستگي‏ها) نيز مي‏تواند يكي از عوامل كج فهمي و خشونت نمادين باشد. از اين رو بچه‏هاي طبقه‏ي كارگر ممكن است فكر كنند موفقيت‏هاي آموزشي همالانشان در طبقه‏ي متوسط مشروعيت دارد و نابرابري مبتني بر طبقه را به اشتباه ناشي از كار سخت و يا حتي توانايي ”ذاتي“ بچه‏هاي طبقه متوسط بدانند. يك مرحله‏ي اساسي ازاین فرايند تبديل ميراث اقتصادي يا نمادين افراد (مثل لهجه يا پول)به سرمايه‏ي فرهنگي (مثل مدارك دانشگاهي) است ـ فرايندي كه منطق عرصه‏هاي فرهنگي در مقابل آن مي‏ايستد اما نمي‏تواند جلوي آن را بگيرد.

بورديو بر اهميت جامعه‏شناسي بازتابنده تاكيد دارد كه در آن جامعه‏شناسان بايد همواره در تحقيق‏شان تاثيرات موقعيت شخصي، مجموعه‏ي ساختارهاي دروني شده و اينكه چگونه اين ساختارها به احتمال زياد عينيت مسئله را تحريف و موجب پيشداوري مي‏شوند، را مدنظر داشته باشند. به نظر بورديو جامعه‏شناس بايد به روش جامعه‏شناسي جامعه‏شناسي عمل كند و در عينيت مشاهده ويژگي‏هاي ذهني خودش را دخالت ندهد. جامعه‏شناس مي‏بايست از موقعيت‏هاي اجتماعي‏اش در درون ميدان آگاهي داشته باشد و شرايطي را كه ساختارها، گفتمان‏ها، نظريه‏ها و مشاهدات را امكان‏پذير مي‏سازد، تشخيص دهد. از اين رو، وي بايد از منافع و علايقش در رشته‏ي دانشگاهي يا جامعه‏شناختي‏ آگاهي داشته باشد و شرايط آشكار و ساختارهاي تفهمي را كه تلويحاً بر كنش‏هايش در درون عرصه تاثير مي‏گذارند،را به حساب آورد. با اين وجود مفهوم بازتابندگي بورديو منحصر به فرد و خود خواهانه نيست، بلكه سهمي از همه‏ي عرصه‏ي جامعه‏شناختي را دربرمي‏گيرد. جامعه شناسي بازتابندگي يك تلاش همه جانبه است كه همه‏ي اين رشته و مشاركت‏كنندگانش را در نظر مي‏گيرد و هدفش افشاء نمودن ساختارهاي نيانديشيده ی از نظر اجتماعي مشروطی است كه زيربناي سازوكار نظريه‏ها و ادراكات مربوط به جهان اجتماعي را تشكيل مي‏دهد.
جامعه‏شناسي پير بورديو را بطور كلي مي‏توان همچون تحقيقي درباره‏ي شرايط پيشابازتابنده‏ي دانست كه اعتقادات و كنش‏هاي خاصي را توليد مي‏كند كه در نظام‏هاي سرمايه‏ي توليد شده است.

علم و بي‏طرفي ارزشي
بورديو اعتقاد دارد كه عينيت استعلايي تنها در شرايط تاريخي خاصي كه براي ظهور آن ضروري است، وجود دارد. عرصه‏ي علمي آرماني بورديو، عرصه‏ي است كه بطور مدام بر مشاركت‏كنندگانش علاقه و توجه به عينيت را يادآوري مي‏كند. او استدلال مي‏كند كه ظهور عينيت استعلايي نياز به شرايط تاريخي و اجتماعي خاصي دارد. عرصه‏ي علمي دقيقاً آن عرصه‏ي است كه در آن عينيت مي‏تواند برآورده شود. ساختار عرصه‏ي علمي آنچنان است كه بطور فزاينده‏ي خودگردان مي‏شود و ورودي آن بطور فزاينده‏ي سخت مي‏شود. علاوه بر اين، عرصه‏ي علمي نوعي موشكافي دقيق درون ذهني در مورد نظريه‏ و داده نيز انجام مي‏دهد. اين مسئله تحت تاثير قراردادن آنهايي كه در درون عرصه هستند را مشكل مي‏سازد، مثلاً تحت تاثير سياست قرارگرفتن. بنابراين، ساختار عرصه‏ي علمي بر اعضايش طبيعت‏هاي ثانويه‏ي را تحميل مي‏كند كه به گونه‏ي ظريفي با عينيت پيوند خورده‏اند.
بورديو زبان‏ را تنها يك وسيله‏ي ارتباطي نمي‏داند، بلكه به نظر او زبان يك سازوكار قدرت نيز هست. يكي از كاربردهاي زبان تمايزگذاشتن ميان موقعيت رابطه‏ي افراد در یک عرصه يا فضاي اجتماعي است ـ استفاده‏هاي متفاوت از زبان موقعيت‏هاي خاص هريك از اعضاء را تصريح مي‏كند. پس، كنش‏هاي زباني آشكاركننده‏ي موقعيت‏هاي خاص هريك از اعضاء در ميدان اجتماعي و مقوله‏ي تفهمي آنهاست و ساختارهاي عيني عرصه  اجتماعي را بازتوليد مي‏كند. اينها تعيين‏كننده‏هاي است كه در گوش دادن، قطع كلام ديگري، سوال پرسيدن و سخنراني و درجات مربوط به آنها ديده مي‏شود.

ارتباط پيربورديو با فراساختارگرايي
عده‏ي بورديو را به عنوان يك فراساختارگرا در نظر مي‏گيرند. با اين وجود، شايد اين در مورد بورديو كه چندين ويژگي فراساختارگراها را ندارد، درست نباشد. از جمله اينكه، او حقيقت و واقعيت را به احتمال فرهنگي محول نمي‏كند. به بيان دقيقتر، به نظر او، حقيقت تحت شرايط تاريخي خاصي (مثل شرايطي كه ميدان علمي را شكل مي دهد) توليد مي‏شود. واقعيت‏ها نيز به گونه‏ي تاريخي بوجود مي‏ايند اما نمي‏توان آنها را به شرايط آفرينش تاريخي‏شان تقليل داد. علاوه بر اين برخلاف ساختارگرايي و شايد فراسختارگرايي، بورديو خواهان آنست كه نقش كنشگر اجتماعي در ساختن معنا حفظ شود. در حاليكه متفكران فراسختارگرا بر سر اين مسئله كه چيزي به نام ”خود“ وجود ندارد ، موافقند بورديو هرگز نمي‏خواهد ”خود“ را كنار بگذارد در حاليكه عامل همچنان باقي باشد. از نظر بورديو عامل اجتماعي يك عامل دومين در تحليل نيست بلكه يكي از عناصر اصلي تحقيق است كه در فهم شرايط معنادار عرصه اجتماعي لازم و ضروري است.
البته بورديو شباهت‏هاي نيز با فراساختارگرايان دارد. ضديت‏هاي دوگانه نقدي است بر فهم بورديو از طبيعت ثانويه كه حول ضديت‏هاي دووجهي فهم ساختار و به همان روال كنش ساخته مي‏شود. از نظر بورديو معنا و حقیقت جهاني و غيرتاريخي نيست. بلكه به شيوه‏ي تاريخي توليد مي‏شود و تنها زماني مي‏تواند جهان شمول باشد كه شرايط ساختن آن جهاني باشد. علاوه بر اين ،مولف در يك اوضاع و احوال اجتماعي كه تا اندازه‏ي طبيعت ثاثويه مولفان را تعيين مي‏كند، پرورش مي‏يابد. با اين وجود، مولف، به هيچ وجه در كارش عامليت را به خوبي مورد استفاده قرار نمي‏دهد. اثر صرفاً توليد محيط اجتماعي نيست، بلكه در بردارنده منشي است كه در آن مولف در يك فضاي امكانيِ از نظر اجتماعي ساختار يافته به سر مي‏برد. در حاليكه اثر در ساختارهاي طبيعت ثانويه و عرصه ساخته شده است، به هيچ وجه بر طبق كنش‏هاي معنادار مولف ساخته نشده است.
بورديو آرزو دارد كه ساختارگرايي و پديدارشناسي را با هم تركيب كند و پلي ميان عينيت‏گرايي و ذهنيت گرايي ايجاد نمايد. در انجام چنين كاري او تلاش مي‏كند كه تعادلي ميان ساختارهاي عيني جامعه و عاملان اجتماعي درون ان برقرار سازد. او خیمه های ساختارگرايي و فراساختار گرايي را نمي‏پذيرد. به بيان دقيقتر او خود را يك ساختارگرايي تكويني مي‏داند تا جاييكه تلاش مي‏كند ايجاد تاريخي ساختارهاي اجتماعي را از طريق شرايط عيني اجتماعي و كنش‏هاي معنادار و شيوه‏هاي سكونتي عاملان، درك كند.

روزنامه‏ي گاردين در آگاهي در گذشت پيربورديو نوشت كه: "به دلايل بسياري، بورديو پيشرو روشنفكران حال حاضر فرانسه بود ... متفكري هم رتبه با فوكو، بارت و لاكان“. آثار بورديو به دوازده زبان ترجمه شده و بر تمامي حوزه هاي علوم اجتماعي و انساني تاثيرگذاشته است. بعضي از آثار او نه تنها در جامعه‏شناسي بلكه در مردم‏شناسي، آموزش و پرورش ومطالعات فرهنگي كلاسيك از ارزش فراواني بر خودار است. كتاب تشخص، نقد اجتماعي داوري بوسيله‏ي ”موسسه‏ي جامعه‏شناختي بين‏المللي“ يكي از 20 اثر مهم قرن در حوزه‏ي جامعه‏شناسي معرفي گرديده است، كتاب ”نظريه‏ي كنش“ او يكي از كتاب هاي بسيار معروف در جهان است. ”قواعد هنر“ بر جامعه‏شناسي ،تاريخ ،ادبيات و زيبايي‏شناسي تاثيرات بسزايي داشته است.
در فرانسه بورديو يك دانشگاهي برج عاج‏نشين به حساب نمي‏آمد بلكه يك فعال احساساتي بود. علاوه بر اين، گاردين در سال 2003 يك فيلم مستند درباره‏ي پيربورديو با عنوان ـ جامعه‏شناسي يك ورزش رزمي است ـ در پاريس به نمایش گذاشت .از نظر بورديو، جامعه‏شناسي نوعی تلاش رزمي براي نشان دادن ساختارهاي نيانديشيده ی است كه در زير كنش‏هاي شناختي و اشاره‏ي عاملان اجتماعي قرار دارد. در نظر او جامعه‏شناسي همچون ابزار نبرد خشونت نمادين است و عرصه‏هاي پنهاني را آشكار مي‏كند كه در آن افراد مي‏توانند آزاد باشند.
كارهاي بورديو همچنان اثر بخش باقي مانده است و جامعه‏شناساني مثل لويس واكانت اصرار دارند تا اصول نظري و روش‏شناختي بورديو را در كارهايشان به كار ببرند و آنچه را كه بورديو مشاهده‏ي مشاركتي و واكانت جامعه‏شناسي جسماني مي‏نامد، عملي سازند.


+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 10:26  توسط  ali mirzamohammadi  | 

ساخت یابی(ساختاربندی)

تاریخچه ساخت یابی(ساختاربندی)

در اواخر دهه 1960 نیاز شدیدی به نظریه(تئوری) وجود داشت، نظریه ای که بتواند به تعریف و تبیین و فهم شرایط جاری کمک کند، و اوضاع و احوال موجود را قابل فهم کند.(*جان پارکر، 1385: 17) دوره نظریه "ساختاربندی"، بعد از یک دهه آشفتگی نظری، در اوایل دهه 1970؛ آغاز شده بود. واژه ساختاربندی در نیمه دهه 1970 به فرهنگ نظریه اجتماعی راه یافت.(*جان پارکر، 1385: 27) و گیدنز در دهه 1970 نظریه ساخت یابی(Structuration Theory) را ارائه طرح کرد؛ گیدنز در آثارش به گونه‏ای تدریجی چشم انداز نظری ویژه‏ اش را بنا گذاشت که با عنوان نظریه ساختاربندی معروف شد. شکل کامل آن را ابتدا در سال 1979 و نتیجة نهایی این کار را به صورت کامل تر در 1984 با کتاب "ساخت جامعه : رئوس نظریه ساختار بندی" نمایان شد.

واژه ساخت یابی(Structuraction) در اصل فرانسوی است و در زبان انگلیسی معادل ندارد و گیدنز آن را از زبان فرانسوی به عاریت گرفته است. این نظریه توجه خود را به تنظیم ساختار کنشهای متقابل بین اعتقادات، ‌نیات، اهداف، گزینش ها و کنشهای فردی و جمعی انسانها از یک سوء و شرایط ساختاری اندیشه و عمل معطوف می سازد. یکی از کوششهای شناخته شده و جامع برای تلفیق عاملیت و ساختار نظریه ساختاربندی گیدنز است.

ریشه های یونانی- لاتینی Structuere و Structura (معادل: ساختار؛ شالوده) به معنای بنا کردن و ساختمان است؛ یعنی روشی که بر طبق آن بنایی ساخته شده است، روشی که بر طبق آن، بنایی از اجزاء گوناگون مرتبط با یکدیگر ساخته می شود. "یگانگی" و "نایگانگی" در ساختار و عاملیت، بحث نسبتاً جدید و بحث برانگیزی در حیطه اندیشه، نظریه پردازی اجتماعی و جامعه شناسی است.(*جان پارکر، 1385: 6)

گیدنز اعتقاد دارد که«هر بررسی تحقیقی در علوم اجتماعی یا تاریخ، باید کنش یا عاملیت را با ساختار مرتبط سازد. به همین جهت کار مهم گیدنز غلبه بر دوگانگی (Dualism) ساختار و عاملیت است. از نظر گیدنز جامعه هم ساختار است و هم کنش. در طی ربع آخر قرن بیستم، کاربرد واژه ساختاربندی و ساخت یابی در بین انگلیسی زبانان در علوم اجتماعی بسیار متداول شده بود. این اصطلاح که در سال 1973،یعنی زمانی که آنتونی گیدنز در بحث خود "فرآیندهای شکل گیری طبقه" رواج یافت و به سرعت به دایره واژگان آن دسته از استادان و دانشجویان جامعه شناسی و علوم انسانی وارد شد که به بهره گیری از نشریه اجتماعی علاقه مند بودند و تمایل به کاربرد نظریه اجتماعی داشتند. اصطلاح ساخت یابی امروزه در کشورهای انگیسی زبان مورد توجه دانشجویان علوم اجتماعی و تاریخی و پژوهشگران علوم انسانی و به خصوص جامعه شناسی تاریخی قرار گرفته است. ارتباط  بین ساختار و عاملیت Agency and Structure باعث جهت گیری های مختلف در حوزه های گوناگون علوم اجتماعی شده است. (گیدنز 1973)؛ (پارکر، 1386: 15)

رابطه بین عاملیت و ساختار در حوزه جامعه شناسی از زمانهای بسیار دور یکی از مسائل اساسی حاکم بر نظریات روش شناسی و اپیستمولوژی و انتولوژی بوده است. در طول تاریخ بشر اکثر متفکرین غیر از چندی بین این دو حوزه یعنی ساختار و عاملیت جدایی قائل بوده اند. عده ای اصالت را به عاملیت و عده ای اصالت را به ساخت داده اند. رابطه بین سطوح کلان جامعه ساختار و سطوح خرد آن کنش و عاملیت معضل بنیادین برای هر نظریه اجتماعی به حساب می آید. رویکردهای دوگانه یا دو قطبی درباره فرآیند تکوین و صورت بندی مفاهیم یا بر تفوق و برتری سطح کلان بر خرد یا بر تقدم سطح خرد بر کلان تأکید دارند. این نظریه و اصطلاح برخاسته از آن بیشتر به دنبال این مسئله بودکه بتواند بر دوگانگی عاملیت و ساختار غلبه کند. تقریباً امروزه نظریه گیدنز درباره ساخت یابی برای اکثر افرادی که در حوزه علوم اجتماعی تحصیل می کنند شناخته شده است، زیرا بسیاری از آثار وی به زبان فارسی ترجمه شده است و کتابهای اصلی وی در دسترس فارسی زبانان درکشورمان قراردارد. آنچه مشهود است این است که گیدنز اندیشمندی است که سعی دارد بر دوگانگی ساختار و عاملیت چیره شود.(Bryant, 1991:22)

صاحب نظران ساخت یابی(ساختاربندی)

برای اینکه وارد مبحث ساخت یابی بشویم لازم است که بحث را از اینجا آغاز کنیم که مسئله ساختار و عاملیت امروزه یکی از مباحث و مسائل بنیادی در علوم اجتماعی است. توجه به ارتباط بین ساختار و عاملیت در مرکز توجهات و مطالعات بعضی صاحب نظران و نظریه پردازان نظیر گیدنز، آرچر ، موزلس ، بوردیو و... قرار گرفته است که در سنت اروپایی تحقیق و مطالعه می کنند. رابطه بین عاملیت و ساختار از زمانهای بسیار دور یکی از عوامل حاکم بر نظریات روش - شناسی و اپیستمولوژی و انتولوژی بوده است. در این زمینه دیدگاههایی وجود دارد که، دو اندیشمند پیشگام و صاحبنظران این نظریه عبارتند بوده اند از: گیدنز  و بوردیو که در پیدایش ساخت یابی مؤثر بوده اند. (پارکر،54:1386).

گیدنز مهم ترین و با نفوذترین نظریه پرداز اجتماعی بریتانیا و جهان امروز است که آثار و اندیشه های او در جامعه شناسی بسیار مورد توجه می باشد و به عنوان یکی از متفکرین و جامعه شناسان جهانی مطرح شده است. علاقه به پیوند ساختار و عاملیت در کارهای شماری از نظر پردازان وابسته به سنت اروپایی به چشم می خورد. ساخت یابی گیدنز(1979، 1982، 1984) پیوند میان عاملیت و فرهنگ درکارهای مارگارت آرچر(1988)، نظریه ساختمان ذهنی و زمینه بوردیو( 1977 ، 1984) ، تلاش فراوان هابرماس برای تلفیق جهان حیاتی- زیست جهان و نظام(1984 ، 1987)، ساختار بندی لوکز( 1977) و سرانجام رهیافت تولید نفس جامعه تورن(1980) از جمله این تلاشها هستند.(گیدنز، 1984، 293)

نظریه ساخت یابی(ساختاربندی) گیدنز

گیدنز نظریه ساخت یابی خود را از بین دو موضع که سایر نظریه پردازان آنان رانقطه مقابل یکدیگر تلقی می کنند به وجود می آورد. یعنی از بین نظریه های مربوط به جمع از یک طرف و  نظریه های مربوط به فرد از طرف دیگر. او در بین این دو نظریه زمینه مشترکی را می یابد تا براساس یک تصور ساده نظریه ساخت یابی خود را تدوین کند هرچیزی در زندگی اجتماعی، از آنچه سیستم های جهانی در بر می  گیرند، تا آنچه وضعیت فکری یک فرد محسوب می شود در یک کردار اجتماعی به وجودمی آید کردار به معنی اجرای ماهرانه رفتار و تعامل رفتاراست. (استونز ، 1379: 4-243)

در نظریه ساخت یابی فرد و ساخت نظام اجتماعی در زمان و مکان به همدیگر ارتباط پیدا می کند و قلمرو مطالعات علوم اجتماعی بررسی اعمال اجتماعی است که در پهنه زمان و مکان نظم  پیداکرده اند. در مطالعه جنبشهای اجتماعی علاوه بر متغیرهایی که گیدنز اشاره می کند به متغیر دیگری هم باید پرداخت و آن مسئله هدف می باشد. هر جنبشی اهداف مخصوص خود را دارد. هر جنبشی دارای جایگاه ویژه ای در زمینه اجتماعی است و در یک زمان معین تاریخی و اجتماعی با مراحل زمانی مربوط به خود جنبش اتفاق می افتدکه هدف و جهت خاصی را دارد و به وسیله شرایط بین المللی و عوامل جهانی حمایت می گردد. همه عوامل جنبش های اجتماعی در جای خود مهم هستند و از هیچ کدام از عوامل و منابع جنبش نمی توان چشم پوشی کرد. تمامی عوامل گفته شده بر یکدیگر تأثیر می گذارند و به عبارتی رابطه دیالکتیکی دارند. هر جنبشی محصول رابطه عوامل چهارگانه پیش گفته است تقویت یا تضعیف هر یک از عوامل فوق موجب ضعف یا توانایی جنبش برای رسیدن به اهداف در مکان و زمان خاص و در زمینه اجتماعی مشخص می گردد ..(پارکر،127:1383)

مسئله اصلی نظریه ساخت یابی گیدنز بیان چگونگی جامعه سازی در قالب ساخت جامعه می باشد. شرایط سازمان دادن مستمر یا تغییر شکل ساختها که به باز تولید اجتماعی می انجامد. گیدنز جهت و اساس نظریه اش را  با حرکت از معرفت  شناسی– اپیستمولوژی– به وجود شناسی معین کرد. قلمروی اصلی مطالعه علوم اجتماعی مطابق با نظریه ساخت یابی گیدنز اعمال اجتماعی سازمان یافته– نظم یافته– در زمان  و مکان است. گیدنز می گوید:«یکی از بلند پروازیهای اصلی من در صورت بندی نظریه ساخت یابی این است که به این دو امپراتوری پایان دهم. در نظریه ساخت یابی حیطه اصلی مطالعه علوم اجتماعی نه تجربه فرد کنشگر و نه وجود هیچ شکلی از کلیت اجتماعی است، بلکه اعمال اجتماعی که در طول زمان و مکان نظم یافته اند، قلمرو مطالعاتی علوم اجتماعی است».(گیدنز، 1984: 2)

«ساخت هم توانبخش و هم بازدارنده است و این یکی از وظایف مشخص نظریه اجتماعی است که شرایط حاکم بر پیوندهای متقابل این دو را در سازمان نظام های اجتماعی مطالعه کند. طبق این برداشت، ویژگیهای ساختاری مشابهی به فاعل شناسایی و موضوع شناسایی تعلق دارد. ساخت بطور همزمان به شخصیت و جامعه شکل می دهد اما در هیچ موردی این شکل دادن به دلیل اهمیت پیامدهای غیرعمدی کنش و به دلیل شرایط ناشناخته کنش تمام نیست». (گیدنز، 1979: 64)  هر فرآیند محصول عمل تازه ای، اما در عین حال همه کنشها استمرار گذشته اند، گذشته ای که فراهم آورنده ابزارهای آغاز کنش است. بنابراین، ساخت را نه به عنوان مانع کنش، بلکه باید به عنوان چیزی که در ایجاد کنش نقش  اساسی دارد، مفهوم پردازی کرد. حتی در ریشه ای ترین فرآیندهای تغییر اجتماعی که مانند همه فرآیندهای دیگر در زمان رخ می دهد برآشوبنده ترین شیوه های تغییر اجتماعی، همانند مستحکم ترین و پایدارترین شکلهای اجتماعی متضمن ساخت یابی هستند. بر اساس مفهوم دوسویگی ساخت،کنشگران در تولید کنش متقابل به قواعد و منابع متوسل می شوند، اما بدین ترتیب همان قواعد و منابع از رهگذر همین کنش متقابل مجدداً پی ریزی و بنا می شود. بنابراین، ساخت حالتی است که درآن رابطه میان جزء و کل در باز تولید اجتماعی متجلی می شود.(کسل،175:1383)

کنشهای انسانی ولذا کردارهای اجتماعی،خصوصیات معینی دارد که نهادها بر اساس آنها بنا شده اند.مسئله عمده این است که چگونه می توانیم از دوسویگی درکنش متقابل چهره به  چهره به دوسویگی در راستای زمان و مکان حرکت کنیم یعنی از کنش به نظامها و چگونه می توان از دو سویگی در کنش متقابل چهره به چهره به دوسویگی در راستای زمان و مکان رسید(کرایب، 148:1378)

گیدنز معتقد است که ارتباط میان ساختار و عاملیت عنصر بنیادی نظریه اجتماعی است، ساختار و عاملیت دوآلیسمی هستند که جدا از یکدیگر قابل درک نیستند. استدلال اصلی او در بیان او یعنی دوگانگی ساختار قراردارد. در سطح اساسی این به این معنی است که افراد جامعه را می‌‌سازند اما در همان حال به وسیله جامعه محدود می‌‌شوند. عمل و ساختار نمی‌توانند جدا از هم تحلیل شوند. همان‌طور که ساختارها از طریق اعمال ایجاد شده‌ حفظ می‌‌شوند و تغییر می‌‌کنند، اعمال نیز تنها از طریق پیش ‌زمینه ساختاری شکل معناداری به خود می‌‌گیرند. مسیر علیت در دو سمت حرکت می‌‌کند و تعیین این‌که چه چیز، چه چیزی را تغییر می‌‌دهد،‌ غیر ممکن می‌‌سازد. خود گیدنز در این باره(در قواعد روش جدید... ) می‌‌نویسد: «ساختارهای اجتماعی هم به وسیله عاملان انسانی ساخته می‌‌شوند و در همان حال وسیله این ساخته شدن هستند.» در این ارتباط او ساختارها را به عنوان ترکیبی از قواعد و منابعی که اعمال انسانی را در بر می‌‌گیرند، تعریف می‌‌کند.(گیدنز، 1979: 205)

گیدنز با استفاده از اصطلاح زمان -  مکان مدلهایی از حرکات روزمره مردم در چهارچوب زمان و مکان درست می کند و آنها را در راستای ملاحظات جامعه شناختی تعدیل می کند در اینجا باز هم جزئیات قضیه به اندازه نیت کلی آن اهمیت ندارد (کرایب، 142:1378) فکر محوری نظریه گیدنز مفهوم ساختار بندی است که به گفته گیدنز غالباً با دوگانگی ساختار پیوند دارد به نظر او جامعه شناسی معمولاً ساختار را نوعی ویژگی مقید کننده یا تعیین کننده حیات اجتماعی می داند اما در واقع ساختار چاره ساز نیز هست.(کرایب،1378: 143) به گفته گیدنز، این دوگانگی در واقع دو وجهی بودن است.یک چیز یا یک موضوع مورد مطالعه با دو وجه دارد بر اساس نظریه ساختار بندی قلمرو پژوهشی اساس علوم اجتماعی نه تجربه کنش فردی و نه وجود نوعی کلیت اجتماعی بلکه کردار های اجتماعی سامان یافته در زمان و مکان است (کرایب،145:1378) فکر محوری نظریه ساختاربندی، مفهوم ساختاربندی است که غالباً با دوگانگی ساختار پیوند دارد. گیدنز به چاره سازی ساختار در عین محدودیت آن اشاره می کند و تمثیل زبان را برای توجیه آن بکار می برد. از منظر گیدنز نهادها سازماندهی قواعد ضمنی(ساختارها) در زمان و مکان هستند. در این منظر کردارهای اجتماعی رساننده ی نوعی ارتباط و متضمن ساختارهای دلالتی اند. یعنی قواعدی که بر ارتباط حاکم اند. پس بنابراین کنش ذاتاً هنجاری و متضمن ارجاعات آشکار  یا پنهان به ارزش هاست. در نظریه ساختاربندی، گیدنز با عبور از دو مکتب کارکردی و کنش که یکی بر ساختار و دیگری بر کنش توجه می کند، به نظریه ترکیبی روی می آورد و کلید فهم دگرگونی های علوم اجتماعی را رابطه کنش انسان و ساخت اجتماعی می داند و معتقد است تحلیل جامعه نباید صرفاً در سطح خرد یا کلان خلاصه شود و بر تقابل تاریخی خرد و کلان یا کنش و ساخت خط بطلان می کشد. نظریه ساختاربندی، با تفهیم رابطه قدرت های فردی(ذهنی) در عوامل انسانی و نیروهای عینی سازنده ساختارها، به عنوان عنصری از دو جنبگی، که ساختاربندی آنها را تبیین می کند، مغایرتی در نوع وجود ندارد.(*جان پارکر، 1385: 10)

ساختاربندی به عنوان پدیده ای تاریخی، علل ریشه ای و ویژگی مفهوم آن، همراه با مسائلی که بدان می پردازد، میتواند به گونه ای مفید مقوله بحث انگیزی برای جامعه شناسی فرهنگ و جامعه شناسی معرفت باشد. مفاهیم در شرایط مختلف تاریخی، توسط افراد یا گروههایی معین تکوین و تحول می یابند؛ افراد یا گروههایی که در محیط های خاص سازمانی، بر مواضع قدرت و با منافع متضادی استقرار دارند. ابداع مفاهیم و ارائه نظریات، حرفه ای است مانند هر عمل دیگری شیوه --های خاص خود را دارد.(*جان پارکر، 1385: 15)

«مفهوم ساختار بندی مبتنی بر این تصور است که عوامل و ساختارها دو رشته پدیده‌های موجود جدا از هم نیستند بلکه وجود واحد دوگانه‌ای را به نمایش می‌گذارند . صفحات ساختاری نظامهای اجتماعی هم واسطه و هم پیامدعملکردهایی اند که به گونه ای بازگشتی سازمان می‌گیرند.لحظه تولید کنش ، لحظه باز تولید زمینه های تصویب روزمره زندگی اجتماعی نیز است».Giddens,1984:26)) آشکار است که ساختار بندی مستلزم رابطه دیالکتیکی میان ساختار وعاملیت است.ساختار و عاملیت یک واقعیت دو وجهی است که هیچکدام بدون دیگری نمی تواند وجود داشته باشد.(ریترز ، 1377 : 706) بنابراین نظریه ساختار بندی به جای تأکید بر جوامع بشری بر سازماندهی های نهادها در راستای زمان و مکان تأکید دارد. تحلیل ساختارهای عینی که به زمینه های متفاوت تعلق دارند،ازتحلیل تکوین ساختارهای ذهنی درقلمرو زیست اجتماعی جدایی ناپذیر است. فضای اجتماعی وگروههایی که آنرا اشغال می کنند  محصول تلاشهای تاریخی است دراین فضا عوامل انسانی بر وفق جایگاهی که درفضای اجتماعی دارندو باساختارهای ذهنی که به وسیله آنها این فضارا ادراک می کنند،مشارکت می کنند.(پارکر، 76:1383)

نظریه ساختار بندی روشن کردن رابطه متقابل دیالکتیکی و دوگانه عاملیت و ساختار است، به عبارتی ساختار و عاملیت را نمیتوان جدا از هم تصورکرد. آنها دو روی یک سکه هستند و در اصطلاح گیدنز عاملیت و ساختار یک پدیده دوگانه اند. از نظر گیدنز، «هرکنش اجتماعی در برگیرنده ساختاری است و هر ساختاری به کنش اجتماعی نیاز دارد. بنابراین عاملیت و ساختار به گونه ای جدایی ناپذیری در فعالیت روزمره در یکدیگر تنیده شده اند».(گیدنز، 1984، 15)

نظریه ساختاربندی گیدنز این پرسش را بررسی می‌‌کند که آیا این افراد هستند که واقعیت اجتماعی را شکل می‌‌دهند یا نیروهای اجتماعی. او از اتخاذ موضع افراطی پرهیز می‌‌کند و بر این باور است که اگرچه مردم در انتخاب اعمالشان کاملاً آزاد نیستند و دانش آنها محدود است، با این وجود آنها عاملانی هستند که ساختار اجتماعی را باز تولید می‌‌کنند و تغییرات اجتماعی را به وجود می‌‌آورند. اندیشه او در فلسفه شاعر مدرنیست، والاس استیونس، انعکاس یافته است که می‌‌گوید: ما در تنش بین شکلی ای که به دلیل تاثیر جهان بر ما ایجاد می‌‌شود و ایده‌های نظمی که تخیل ما بر جهان اعمال می‌‌کند، ‌زندگی می‌‌کنیم. (گیدنز، 1979: 202)

گیدنز می گوید: «پهنه اساسی بررسی علوم اجتماعی برابر با نظریه ساختاربندی، نه تجربه کنشگر فردی است و نه وجود هرگونه کلیت اجتماعی، بلکه این پهنه همان عملکرداهای اجتماعی است که در راستای زمان و مکان سامان می گیرند». بر این مبنا گیدنز سه مفهوم خودآگاهی استدلالی، خودآگاهی کاربردی و ناخودآگاهی را از هم تفکیک می کند و به مفاهیم دیگری نیز می پردازد که خود بحث مفصلی است. از نظر گیدنز: «ساختارهای اجتماعی عبارتند از مجموعه کلی و دفعتاً ظاهر شونده ای از قواعد، نقشها و روابط و معانی که افراد در درون آنها به دنبال آینده به کمک اندیشه و عمل انسانها سازماندهی، باز تولید و متحول می شوند». این انسانها هستندکه در طی زمان ساختارها را خلق می کنند و مبتکر تحول در آنها می گردند نه خود جامعه؛ ولی فعالیتها و ابتکارات خلاقانه آنها تابع محدودیت های اجتماعی است. در بعد هستی شناسی، ساخت یابی مشروعیت قطب بندی کنش و جامعه را قبول ندارد و بر آن است که کنش و جامعه را به عنوان شئوون متداخل و تأثیرگذار بر هم مفهوم پردازی کند.(کسل،178:1383)

گیدنز تحلیلش را از عملکردهای انسانی شروع می کند و تأکید دارد که باید این عملکردها را حالتی بازگشتی(Recursive) در نظر آورد. به عبارتی عاملان اجتماعی فعالیتهای انسانی را ایجاد نمی کنند بلکه این کنشها از طریق همان راههایی که انسانها خودشان را به عنوان کنشگر مطرح می سازند، دائماً باز تولید می شوند. عوامل انسانی از طریق کنشهای خود شرایطی را به وجود می آورند که این کنش ها را ممکن می سازند.(گیدنز، 1984: 2)

کنش انسان به ویژه تابع محدودیتهای ساختاری است که نیروها و روابط تولیدی آن را به وجود می آورند. اما به چنان شیوه ای تعیین نمی شود که آن چه را روی می دهند ناگزیر به صورت پیامد این محدودیت درآورد. (ریتزر،1988: 487)

زمان و مکان در نظریه گیدنز متغیرهای تعیین کننده ای اند. هر دو این متغیرها بستگی به حضور آدمهای دیگر در زمان ومکان دارند. شرط اساسی کنش متقابل رو در رو این است که به گونه ای دیگران در همان زمان و مکانی که کنشگر وجود دارد حضور داشته باشند. به هر روی نظامهای اجتماعی در زمان و مکان گسترش می یابند و در نتیجه دیگران ممکن است دیگر حضور نداشته باشند. یک چنین فاصله گیری زمانی و مکانی در جهان امروزی بر اثر صورتهای نوین ارتباطات وحمل ونقل بیش از پیش افزایش یافته است. بر اساس نظر گیدنز کردارهای اجتماعی سازمان یافته در زمان و مکان  قلمروی نظامهای اجتماعی را تعیین می کنند که اتفاقاً در آثار خود به کرّات از مفاهیم زمان و مکان استفاده میکند و معتقد است که جامعه شناسی هیچ گاه نتوانسته اهمیت آنها را درک کند. او این مفاهیم  را برای توصیف و طبقه بندی نظامهای اجتماعی به کار می برد.(ریتزر، 706:1377)

آنچه نقش نهادی دارد فرد نیست بلکه واحد زمان ـ فضا ، یا موقعیت هم حضوری است آنچه مردم می دانند این نیست که چگونه نقش بازی کنند، بلکه این است که چگونه واکنش نشان دهند و عمل کردن در یک موقعیت را یاد بگیرند از دیدگاه گیدنز واحدهای پایه ای ساختار اجتماعی بر خلاف آنچه ما آموخته ایم نقش ومنزلت یک فرد نیست بلکه موقعیتهایی باکردار تعریف شده است که مابه درون و بیرون آن حرکت می کنیم ورفتار کنونی ماراشکل می دهد موقعیتهای نهادی همراه باترکیبات اخلاقی وعملیشان تعهدات،قدرت وفعالیتهای فرد را ایجاد می کند ولذا این موقعیتها هستندکه اهمیت علمی دارند نه نقشها (کلارک و دیگران ،1990: 149)

گیدنز نظریه ساخت یابی خود را از بین دو موضع کار سایر نظریه پردازان آنان را نقطه مقابل یکدیگر تلقی می کنند به وجود می آورد. یعنی از بین نظریه های مربوط به جمع از یک طرف و نظریه های مربوط به فرد از طرف دیگر، او در بین این دو نظریه زمینه مشترک را می یابد تا بر اساس یک تصور ساده نظریه ساخت یاب خود را تودین کند هر چیزی در زندگی اجتماعی، از آنچه سیستم های جهانی در بر می گیرند؛ تا آنچه وضعیت فکری یک فرد محسوب می شود در یک کارکرد اجتماعی به وجود می آید.(استونز، 1379: 344)

سامان اجتماعی عمدتاً ناشی از فعالیت روزمره و تبعیت ضمنی از قاعده است و ساختار به قواعدی باز می گردد که در چنین کنشی نهفته است . ساختار فقط در کنش و به واسطه آن وجود دارد درست همان طور که ساختار زبان مادر ، گفتار و به واسطه آن وجود دارد . او چنین کنشی را کردارهای اجتماعی می نامد و جامعه شناسی فقط با در نظر گرفتن کردارهای اجتماعی به عنوان موضوع مطالعه می تواند بر دوگانگی سنتی کنش و ساختار فائق آید(کرایب،144:1378 ).

نظریه "ساختمند شدن" گیدنز مهمترین نظریه در حوزه تلفیق خرد و کلان  است. هر گونه بررسی تحقیقی در زمینه علوم اجتماعی و یا تاریخ  به قضیه ارتباط تنگاتنگ کنش با ساختار مربوط است، نفوذ مارکسیسم  در آن مشاهده میشود. گیدنز معتقد است تمایز میان خرد و کلان تمایز  سودمندی نیست. از سلطه جویی هر دو نظریه"کلان و خرد" انتقاد میکند، زیرا نظریه های کلان  بر شناخته های اجتماعی و نظریات خرد بر شناسایی تأکید می کنند. ساختمند شدن  گیدنز  بررسی عمکردهای اجتماعی است که در زمان و مکان سامان می گیرند. جامعه از طریق تولید و باز تولید می شود. ساختارها فقط در کنش و به واسطه کنش وجود دارند و آنها به وسیله کنش تولید و باز تولید می شوند.

نظریه ساخت یابی(ساختاربندی) بوردیو

بوردیو "ساختارگرایی زادگانی" را برای شرح نظر خود بر نظریه "ساختاربندی" ترجیح می داد. (بوردیو، 1990: 14) ولی وی به طور مشروح و به درستی بر آن بود تا از بعد ماهوی مسائل مثابه نظریه اجتماعی را همچون گیدنز- و قبل از وی- به چالش و کند و کاو بگیرد.(لاش، 1990: 254؛ می، 1996 ، 120؛ باثرت، 1998 : 32) (*جان پارکر، 1385 : 73)

به نظر پارکر؛ بوردیو تفکر ساختاربندی را هماهنگ با نیاز به آن، الگو قرار می دهد. بوردیو با ساختاربندی هماهنگ بوده (و هست). وی به رغم خصومتش با روش ابداعی و پرداخت نظریه گیدنز(که آن را نظریه نظری یا اسکولاستیک "آموزشگاهی" می نامد)، به سادگی نمی تواند از همراهی اندیشه های گیدنز اجتناب کند.(*جان پارکر، 1385 : 74)

رویکرد بوردیو به نظریه اجتماعی به منظور بهره گیری از آن، در راستای تبیین نوعی تجربه آزمایشی عملی، یعنی تجربه اتنوگرافیک یا قوم نگاری است. طبق نظر بوردیو، آنچه باید به جستجوی آن باشیم، دانش مردمی است که به توضیح و مثال از موارد مختلف نیاز ندارد.(*جان پارکر، 1385 : 76) بوردیو برای توصیف آثار خودش، تعبیر نظریه«ساخت باوری تکوینی» را بر«ساخت یابی» ترجیح می دهد. یکی از شیوه های مفید برای طرح آرای بوردیو، توجه به مفهوم«تجربه» و نقش آن در حصول معرفت و آگاهی است.( پارکر، 1385 : 69-70)

بوردیو و گیدنز با متمرکز شدن بر یک نقطه از فرآیند ساخت یابی- یعنی«عمل»- با یکدیگر پیوند می خورند. عمل، نقطه ای است که در آن ساخت و عاملیت از لحاظ تجربی و آزمودنی از یکدیگر قابل تمایز نیستند. مفهوم عمل، مؤید دو سویگی یا همسانی ساخت، و عاملیت است. ساخت در همان زمان که برای قادر ساختن عاملیت مورد بهره برداری قرار می گیرد، تحقق می یابد. این رابطه، دَم به دَم، و به جریان«فعالیت» عاملان شکل می گیرد. عمل یک مفهوم فرآیندی است که ساخت و عاملیت را قادر می سازد تا هر یک به طور همزمان به دیگری شکل دهند. همان طور که بوردیو می گوید«عمل از زمانمندی جدایی ناپذیر است».(پارکر، 1386: 164)

گزینه مورد نظر بوردیو، تقویت ساخت از طریق مفهوم سازی از آن به مشابه توزیع کننده منابع کمیاب برای مبادرت به عمل است. به این ترتیب ساخت ها در قیاس با عاملیت تقویت می شوند، اما صرفاً به نظم توزیعی سلسله مراتبی قدرت تقلیل می یابند. پیروان«ساخت یابی نگری» بر اساس برداشت خود از هر چیزی که شکلی مجاب کننده از رابطه بین ساخت و عاملیت است، پیش می روند. با توجه به تقسیم شدن نظریه اجتماعی به دو قطب عینیت باوری و ذهنیت باوری، شاید آنها احساس می کنند ادعای همسان بودن ساخت و عاملیت از لحاظ تعبیر سازی لازم است، اما اثبات رابطه همسانی بر اساس عمل بهایی سنگین در حد تحویل گرایی دارد.(پارکر، 1386: 167-166)

تفاوت های عمده گیدنز و بوردیو: مقام، قدرت، و منافع

هر چند بوردیو و گیدنز هر دو برای همسان کردن ساخت و عاملیت از مفهوم عمل بهره می گیرند، اما در شیوه مفهوم سازی آنان از قدرت و منافع و اعتباری که برای جنبه مقامی زندگی اجتماعی قائل می شوند، تفاوتی بنیادین وجود دارد، و این تفاوت بر چگونگی تبیین آن ها از ساخت یابی اثر می گذارد.

از آن جا که هر دو آنها به طور جدی با ذهنیت باوری اختیار انگارانه مخالف اند، ناچار باید موضوع قدرت را در زندگی اجتماعی مورد بحث و بررسی قرار دهند.(پارکر، 1386: 167) رهیافت جامعه شناسانه متعارف بوردیو در باب قدرت، عاملان را در جایگاه سلسله مراتب ار پیش موجود میدانهای رقابتی قرار می دهد. و این میدانهای رقابتی از قدرت اجتماعی و منافع جمعی آنان سرچشمه می گیرد. مقام و خصلت چنان محکم با یکدیگر ترکیب شده اند که شخص و نفس اجتماعی از یکدیگر قابل تمیز نیستند. اشخاص، منافع جمعی خود را، که به نحو عینی ساخت یافته اند، تعقیب می کنند و به واسطه عادت های شان به شکلی کاملاً قابل پیش بینی و غالباً بازآفریننده، از این منافع آگاهی می یابند. این امر دامنه ابتکار عمل یا مبادرت به نوعی دیگر از عمل را محدود می کند و این تفسیری است که بوردیو از «بعد ذهنی دخیل از لحاظ عملی» در نظریات پارسونز دارد. از سوی دیگر گیدنز ناچار است بدون هر گونه تفسیر مقامی از ساخت، که جایگاه کنشگران را مشخص می کند، دست به نظریه پردازی بزند. همان طور که موزیلس و آرچر اشاره می کنند، برداشت گیدنز از واقعیت اجتماعی، برداشتی اساساً«تخت» است. او نمی تواند قدرت یا مناقع را از تفاوت مقام ها، در سلسله مراتبی از آن نوع که بوردیو به آن قائل است استنتاج کند.(پارکر، 1386: 167)

به جای این، او دو کار دیگر انجام می دهدو نخست این که قدرت را حاصل یک اصل وجودی مرتبط با انسانیت عاملان، صرف نظر از مقام و موقعت آنها، می داند. در«دیالکتیک کنترل» هیچ کس بدون قدرت نیست. منافع، نتیجه «نیاز»های گوناگون افراد، و در وهله نخست نیاز به«امنیت هستی شناسانه»اند. این شکل از عمومیت بخشیدن به منافع و قدرت های فارغ از مقام و موقعیت، در سطح تحلیل فردی با تلاش های فردباوری روش شناختی و فایده انگاری روش شناختی جهت استنتاج عاملیت از ویژگی هی ذاتی«سرشت انسان»، همتراز و برابر است. دومین کاری که گیدنز انجام می دهد مربوط به تبیین او از تحول نظام ها(= سیستم ها)ی اجتماعی است- که تفسیری از جدایش مستمری است که متضمن منافع عمومی افراد در تسرّی زمان- فضاست. ولی همین منافع عمومی و فارغ از مقام است که جایی برای تبیین ستیزهای اجتماعی نظام مند باقی نمی گذارد. اما جامعه شناسی تاریخی او در باب خود قدرت، با اشاره ای که به روابط بین انواع قدرت- اقتصادی، ایدلوژیک و مهمتر از همه قدرت نظامی یا زور دارد، می کوشد از واقع باوری برخوردار شود. گیدنز سرانجام موضعی بین عام بودن آرمانگرایانه قابلیت انسان برای عاملیت و تعبیر واقع باورانه از تهدید همیشه حاضر خشونت اتخاذ می کند.(پارکر، 1386: 168-169)

بوردیو تفاوت در قدرت و منافع را صرفاً از ساخت های مبتنی بر مقام بیرون می کشد، در حالی که گیدنز آنها را از شخص انسان در مقام فرد استنتاج می کند. به این ترتیب از آنجا که گیدنز فاقد هر نوع تفسیری از ساخت های اجتماعی به مثابه نوعی خاص از روابط بین جمع هاست. ساخت به جای اینکه روابط جمع هایی باشد که به شکلی قاعده مند بازآفریده و از هم تفکیک شده اند، صرفاً نوعی سیستم است نظم ساخت های بالقوه را به نمایش می گذارد که عاملان برای کنش متقابل از آنها استفاده کرده اند. بنابراین نظریه«ساخت یابی» گیدنز راهی به عاملیت جمعی و قدرت اعمال شده از طریق مبارزه و رقابت ندارد، چنان که برای تبیین ساخت یابی آنچه او سیستم می نامد نیز ، سازوکاری در اختیار ندارد.این نظریه قادر به شناخت عاملان جمعی یا تحلیل انسجام اجتماعی بر حسب روابط بین جمع ها نیست. در واقع معضل شناخت عاملان جمعی در تحلیل های جدیدتر او در زمینه سیاست های رادیکال نیز ادامه می یابد،سیاست های رادیکالی که دربردارنده این ادعای رویایی مبهم اند که گویی ما وارد یک «نظم مابعد کمیابی» شده ایم . به تعبیر خود وی «ما اکنون در جهانی به سر می بریم که بسیاری از دیگران هم در آن به سر می برند، اما این جهان در عین حال جهانی است که دیگران هم در آن به سر می برند،اما این جهان در عین حال جهانی است که دیگران در آن وجود ندارند.»(پارکر، 1386: 169)

مرتبط ساختن ساخت و عاملیت از طریق مفهوم عمل،مستلزم یکنواخت کردن و همگن ساختن فرآیند تاریخی       ساخت یابی است.گیدنز و بوردیو بی تاکید بر «جریان» پویش«شدن»، برداشتی هموار و یکنواخت از تحول می دهند. گویی تاریخ مورد نظر آنان جایی نمی رود- در آن ردپایی از تحول نیست- و ممکن است همان طور که بوده است باقی بماند. از نظر گیدنز هر لحظه ای از «خلق مداوم»، یک نوع تغییر غیر قابل تشخیص و غیر منتظره است. از نظر بوردیو آنچه مردم در لحظه عمل انجام می دهند، کاملاً قابل پیش بینی و بازآفرینانه است. بنابراین تاریخ در نطر این دو، همانند نظریه پردازان مدرن سازی غایت انگارانه، تماماً مرکب از یک قطعه است.(پارکر، 1386: 170-171)

تکراری و عادتی قلمداد کردن عاملیت به منظور پرهیز از شیء انگاری به نحوی تناقض آمیز قابلیت آن را برای اینکه از لحاظ تاریخی گاهی اوقات خلاق مبتکر باشد، کاهش می دهد. بوردیو می تواند بگوید «چه کسی» ولی نمی تواند بگوید «چه زمانی»، اما گیدنز هیچ یک از این دو پرسش را نمی تواند مطرح کند.(پارکر، 1386: 172)

دیدگاه های ساخت یابی(ساختاربندی)

دیدگاه مبتنی بر قابلیت فرد و دوسویگی عاملیت و ساختار: یکی از دیدگاه‌های عمده‌ای که تأکید بر عاملیت کنشگران اجتماعی در قالب ساختارهای اجتماعی دارد دیدگاه مبتنی بر قابلیت آمارتیاسناست. دراین رویکرد، انسان مرکز توسعه است. بنابراین توسعه چیزی جزء گسترش آزادی و قابلیت‌های افراد و هم‌چنین تأمین انواع آزادی‌ها، حقوق و فرصت‌ها در جهت پیشبرد قابلیت‌های عمومی فرد نیست (سن ۱۳۸۲: ۲۵).

بنابراین، در این رویکرد، ساختارهای اجتماعی فقط تا آن‌جا که بر رفاه و آزادی‌های فردی تأثیر می‌گذارند، مورد توجه هستند.(Robyns ۲۰۰۵: ۹۷).

بنابراین به‌رغم تصدیق ارزش ابزاری ساختارهای اجتماعی دیدگاه مبتنی بر قابلیت انسان به دلیل تأکید بر عاملیت فردی، اساساً رویکردی فردگرایانه است. در حالی‌که اهمیت ساختارهای اجتماعی در توانمندسازی یا اعمال محدودیت بر عاملان اجتماعی حائز اهمیت می‌باشد.(Solava ۲۰۰۶: ۴۰۴).

با توجه به این امر، یکی از مفاهیمی که به‌منظور نشان دادن تعامل فرد در ساختارهای کلان مطرح شده مفهوم قابلیت جمعی است. بنابراین، شاید بتوان مفهوم قابلیت جمعی را که عمدتاً از کنش جمعی و مشارکت عاملان اجتماعی در جامعه ناشی می‌شود به‌عنوان سازوکار مناسبی در جهت نشان دادن نحوه تعامل فرد با ساختارهای اجتماعی مورد استفاده قرار داد. این نوع از قابلیت که فرد به تنهائی و بدون ارتباط با دیگران قادر به دستیابی به آن نیست عمدتاً از طریق وجود سه ظرفیت عمده در هر نظام اجتماعی (کنش جمعی (Social action) ایجاد می‌شود.(Solava ۲۰۰۶: ۴۰۹).

در نهایت متغییر دیگری که نقش عمده‌ای بر توسعه قابلیت‌های جمعی دارد، سرمایه اجتماعی است که با تسریع کنش‌های جمعی در یک جامعه، نقش عمده‌ای در ایجاد پویایی بین عاملیت و ساختار ایفا می‌کند. در نهایت وجود قابلیت‌های جمعی که تحقق آن در یک جامعه وابسته به وجود آن ظرفیت‌هاست فرصت‌های عمده‌ای را برای عاملان اجتماعی در جهت اثرگذاری برفرایندهای ساختاری که در فراسوی توان آنان هستند، ایجاد می‌کند. که این امر می‌تواند منجر به ایجاد پویائی در تعامل کنشگران اجتماعی با ساختارهای کلان و گسترش فضای کنترل آنان شود.(Cattell۲۰۰۴: ۹۶۳).

نظریه ساخت یابی، با این فرمول بندی، نافی هرگونه تمایزی میان همزمانی و در زمانی یا ایستایی و پویایی است. مفهوم آگاهی عملی در نظریه ساخت یابی بسیار بنیادی است. این همان خصوصیت عامل یا فاعل انسانی است که ساخت گرایی نسبت به آن غافل بوده است، اما سایر تفکرهای عینی گرایانه هم مانند ساخت گرایی این خصوصیت را در              نیافته اند.(کسل،130:1383)

پارکر، نظریه «ساخت یابی» را فرآیند ساخت یابی ساخت ها و نظام ها =[سیستم ها]ی اجتماعی را برحسب رابطه بین قدرت ذهنی انسان ها و قدرت عینی ساخت هایی که این انسان ها به وجود آورده اند، تبیین می کند و آن را رابطه«دوسویه» به حساب می آورد، تعریف می کند که بر اساس این تعریف بین قدرت ذهنی انسان ها و قدرت عینی ساخت ها از نظر نوع تفاوتی نیست. بحث پارکر، معطوف به این نظریات منتقدان نظریه«ساخت یابی» است که از«دوگانگی» دفاع و پیشنهادهایی در این راستا مطرح کرده اند. منتقدان گیدنز معتقدند که تبیین ساخت یابی ساخت اجتماعی براساس قبول نقش توأمان فرآیندهای عینی و قدرت عاملیت انسانی، لزوما به دست شستن از دوگانه دیدن ساخت(عین خارجی) و عاملیت(فاعل شناسنده) نمی انجامد و آن گونه که کریب می گوید: «دوگانه انگاری مدعی ناهمسان بودن ساخت و عاملیت است، حال آن که گیدنز در پی اثبات همسانی آن دو است. از جمله کسانی که کار گیدنز را به نقد کشیده یان کرایب است. وی دروندادهای عمده نظریه گیدنز را بر شمرده است. کرایب معتقد است که نظریه ساختاربندی را باید معادل با کارکردگرایی ساختاری به شمار آورد. این کار تلاش به منظور حفظ مفهوم ساختار به مثابه یک کل است. در حالی که بینش های چرخش زبانی در فلسفه و بخصوص روش شناسی مردم نگر در جامعه شناسی را نیز می خواهد حفظ کند.(کرایب،1378: 142) او اضافه می کند که گیدنز وامدار روش شناسی مردم نگر، الگوی سه وجهی فروید از نهاد، خود و خود برتر و نیز جمله کلیدی مارکس درباره جامعه و انسان است.( کرایب، 1378 : 142)

نظر برخی بر آن بوده و هست که "ساختارهای اجتماعی" نظام ها و نهادها، شازمانها و تأسیسات خرد و کلان اجتماعی، موجب محدودیت توانایی ها، استقلال و اختیارات کنش کنشگران و فاعلان(= افراد و اعضاء جامعه) گشته و آنها را محدود، مقید و معین می کنند؛ و به اصطلاح سلب اختیار و تصمیم از آنها می شود. عده ای بر این نظرند که انسان م تواند سازمان ها یا ساختارهای اجتماعی را دگرگون سازد و کیفیت آن، یعنی مجموعه جوهره کمی و کیفی آن تعیین کننده خواهد بود؛ به این معنا که بدون نظر گزفتن کیفیت و کمیت آگاهی در یک جامعه، یعنی اگاهی افقی و عمودی اجتماعی، نمیتوان تحلیل و تبیین قابل قبولی از عاملیت انسانی عرضه کرد. این دو دیدگاه در دوران اخیر، توانسته اند "عاملیت" و "ساختار" را در رابطه با یکدیگر ببینند و بجای "تک بینی" ، "چندبینی" چند جانبه نگری، یا "دوبینی" را معقول تر، علمی تر و واقعی تر یافته اند.(*جان پارکر، 1385: 8)

از دیدگاه مصرف کنندگان، «ساخت یابی» درک موقعیت را در این عرصه تسهیل می کرد و به آنان مجال می داد به این خواسته خود، که چیزی برای گفتن در باب نظریه در اختیار داشته بانشد، برسند. نظریه ساخت بابی در دوره ای مصرف کنندگان مکلف به مخاطرات فکری بوده اند، نوعی قمار بی خطر عرضه کرد.(پارکر، 1386: 19-18)

مفاهیم اساسی  ساخت یابی(ساختاربندی)

مفاهیمی را که آنتونی گیذنز از آنها استفاده کرد تا مفهوم ساخت یابی را توضیح دهد عبارتند از:  ساخت، حالتی است که درآن رابطه میان جزوکل دربازتولیداجتماعی متجلی می شود. مفهوم ساخت، را می توان هم به معنای فنی و هم به معنای کلی تر به کار گرفت. ساخت، به مثابه قواعد و منابع، به صورت بازگشتی در بازتولید نظامهای اجتماعی دخیل است و در نظریه ساخت یابی کاملاً بنیادی است. به معنایی کلی تر میتوان گفت: که ساخت اشاره دارد به ویژگیهای نهادی شده خواص ساختاری جوامع، ساخت مقوله ای است که در هر یک از مفاهیم ساختاری زیر مستتر است:

  1. اصول ساختاری: اصول سازمان یافتن کلّیت های جامعه.
  2. ساخت ها: مجموعه های قاعده مند که در بخش بندی نهادی نظامهای اجتماعی دخیلند.
  3. خواص ساختاری: ویژگیهای نهادی شده نظامهای اجتماعی که در طول زمان و مکان امتداد یافته اند.

شناسایی اصول ساختاری و پیوندهای آنها در نظامهای بین جامعه ای نشان دهنده فراگیرترین سطح تحلیل نهادی است، یعنی تحلیل اصول ساختاری متوجه شیوه های تمایز یابی و بخش بندی نهادها در طول دورترین دامنه های دسترسی زمانی- مکانی است.(گیدنز، 1984، 93)

اما ساختارها برای گیدنز تنها در لحظات ساخت نظامها در زمان-فضا وجود دارند. در اینجا نظام اجتماعی به کردارهای اجتماعی بازتولید شده اشاره دارد و در واقع ساختارها در نظام اجتماعی خود را نشان می دهند. نظریه گیدنز در باب ساخت یابی را می توان به این گونه مطرح کرد که: عاملان اجتماعی در زمان و مکان، آیین ها و اعمال باز تولید شده را بارها انجام می دهند تا این که این الگو، خود به عنوان ویژگی و خصوصیت بدیهی زندگی اجتماعی در می آید. ساختار خصیصه آن سیستم اجتماعی است که درطول زمان و به مدت طولانی پایدارمی ماند و از افرادی که در آن واجد نقشی هستند مستقل است. همچنین ساختار آزادی افراد درون خودرا مقید می سازد. با توجه به مطالب فوق می توان گفت ساختارهای اجتماعی نظاماتی هستند با دوام وسامان بخش که با تعیین فراخناها و تنگناها هدایت گروه محدودکننده یا الهام بخش رفتارآدمیان هستند.(لتیل،1373: 168)

ساختار اشاره دارد به توزیع منابع و فرصت ها، فشارها، عملیات، محدودیت ها و خطرات در درون یک نظام و سیستم اجتماعی یا در میان دسته ای از بازیگران. گیدنز ساختار را عبارت از هر دو جنبه تحمیل ها و فشارها و محدودیت ها و تواناییها می داند.(گیدنز، 1984، 25)

بنابراین ساختارها«مجموعه‌ای از قواعد و منابع هستند که کنشگران فردی در اعمالی که نظام‌های اجتماعی را باز‌تولید می‌‌کند، از آن کمک می‌‌گیرند.» (علوم سیاسی، ‌جامعه‌شناسی و نظریه اجتماعی) و نظام‌های مجموعه‌ها و قواعد سازنده، که بر روشن ساختن نظام‌های اجتماعی دلالت دارند، اساساً بیرون از زمان و خارج از مکان وجود دارند. این فرآیند نظام‌های(باز) تولیدکننده ساختارها،‌ ساختاربندی نامیده می‌‌شود. نظام‌ها در اینجا برای گیدنز به معنای«فعالیت‌های واقع شده عاملان انسانی» و «الگومندی روابط اجتماعی در گذر زمان و مکان» است. گیدنز در مقاله خود تحت‌عنوان کارکرد گرایی(1976) می‌‌نویسد که: بررسی ساختار‌بندی نظام اجتماعی، بررسی شیوه‌هایی است که سیستم از طریق کاربرد قواعد و منابع سازنده، در کنش‌های متقابل اجتماعی تولید و باز تولید می‌‌شود. گروههای اجتماعی نیز به واسطه ی روال های بازتولید شده ساختمند می شوند. در نظریه ساختاری، ساختارها دارای خصوصیاتی غیر قابل تقلیل و به هم پیوسته و خاص خود هستند که مانند قطب متضاد در مقابل افراد قرار دارد. ساختار اجتماعی، اصطلاحی است عام برای هرگونه شرایط یا اوضاع و احوال و محیط جمعی اجتماعی که برای فرد پدیده ای قطعی و تغییر ناپذیر به شمار می رود. سرمایه مسأله رابطه بین نیروهای ذهنی عاملان انسانی با نیروی عینی واقعیاتی که خود در ایجاد آن دخیل بوده اند، مسأله اصلی در درک پدیده ساختارهاست. درک ساخت های اجتماعی، اقتصادی، نهادها، سنت های فرهنگی، گونه ها، سبک ها و مدها مستلزم تلاشی است در جهت درک و فهم چگونگی به وجود آمدن یعنی ساخت یافتن آن ها. در کنار مفهوم قدرت به‌عنوان محور عمده نظریه ساخت‌یابی بررسی راهبردهای مقاومت و نحوه بازتولید ساختار از سوی عاملان اجتماعی اهمیتی اساسی دارد. لذا با توجه به دوسویه بودن مناسبات قدرت در نظریه ساخت‌یابی، حتی گروه‌ەای فرودست نیز که در رابطه اجتماعی نابرابری قرار دارند، می‌توانند جریان توزیع منابع و شکل‌گیری قواعد را با کنش خود متأثر سازند.(گیدنز ۱۳۸۴: ۱۴۶)

البته این امر منوط به این است که عاملان اجتماعی در فرآیند دیالکتیک کنترل یا روابط استقلال، وابستگی که به‌عنوان ویژگی همه نظام‌های اجتماعی قلمداد می‌شود مشارکت کنند. بنابراین عدم مشارکت افراد و گروه‌های اجتماعی در چنین فرآیندی می‌تواند منجر به محدودیت در عاملیت فردی و اجتماعی آنان شود. با این حال، اگر فرض کنیم که کنترل نابرابر بر منابع و قواعد در بین گروه‌های اجتماعی یک عامل عمده نابرابری است متعاقباً نیز می‌توان چنین استدلال کرد که عدم مشارکت افراد و گروه‌های اجتماعی در دیالکتیک کنترل و کاهش سطح عاملیت کنشگران اجتماعی می‌تواند نابرابری‌های موجود را تشدید کند.(کسل ۱۳۸۳: ۲۵۴) این واقعیت که مفهوم متداول ساخت اجتماعی درعلوم اجتماعی که چیزی شبیه آناتومی بدن یا اسکلت فلزی ساختمان است آکنده ازتصاویر مکانی است، شاید دلیل دیگری باشد بر این که چرا اهمیت خود مکان به ندرت در نظریه اجتماعی به حد کافی مورد تأکید بوده است.(کسل،255:1383)

اصطلاح ساختاربندی در دو مقوله مربوط به هم کاربرد داشته است. نخستین کاربرد آن مربوط به ایجاد ساختارها بوده است. به عقیده گیدنز ساختاربندی به طور انتزاعی به روند پویایی معطوف است که موجب ایجاد ساختارها می شود. (گیدنز، 1976: 1210) این واژه گذشته از ساختارها یا انواع فرآیندهای گوناگون ساختار، کاربردهای مصداق ویژه ای دارد که در جایگاه خود مورد کندوکاو قرار می گیردند؛ ولی ساختاربندی معمولاً به فرآیندهای زاینده ساختارStructure Prodecing Processes معطوف است. این نخستین کاربرد را میتوان بدون نقص در معنا به فرآیند ساختاری برگرداند. این واژه به مثابه مفهوم "فرآیندی" باید سلسله ای از رخدادهای زمانمند ناپایدار مربوط شودف که در میان آنها مناسبات سازمان یافته ای وجود دارد که با تأثیرات فزاینده ای همراه است و موجودیت ساختار مورد بحث را تبیین می کند.(*جان پارکر، 1385: 20) مفهوم "ساختاربندی"، به معنای ویژه نظری "ساختاربندی" از دیدگاه گیدنز، متضمن تصور عینیت و ذهنیت در ارتباط با تشکیل ساختارها و به منزله سازنده هر کدام است، بنابراین به طور منطقی، مستقل از یکدیگر نیستند. از نظر گیدنز نسبت بین ساختار و عامل بودن، دو وجهی(دو بعدی) است ولی ثنوی نیست. به طوری که می توان نتیجه گرفت، ادعای گیدنز، که درک او ضرورتاً از وابستگی سوبژه ها و ابژه ها از واقعیت اجتماعی نشأت می گیرد، بدون افراط، مسأله ای قابل مجادله است.(*جان پارکر، 1385: 25) نظریه "ساختاربندی" به بررسی این موضوع می پردازد که چطور دوره "فرا- فردی" حیات دراز مدت نهادها، دوره طولانی طمان نهادین، و دوره زندگی روزانه با یکدیگر تلاقی می کنند.(*جان پارکر، 1385: 98) واژه ساخت یابی در کاربرد عمومی آن به شکل گیری و ایجاد ساخت اطلاق می شود، اما آوازه اش در مقام اصطلاح را مرهون کاربرد خاص ان در نظریه «ساخت یابی» گیدنز است. این نظریه منکر «دوگانگی» است، به عبارت دیگر، با هر رهیافتی که معتقد باشد امر عینی و امر ذهنی به عنوان دو امر متفاوت از نظر نوع، در ساخت ها دخالت دارند، مخالف است. نظریه «ساخت یابی» فرآیند ساخت یابی ساخت ها و نظام ها (=سیستم ها)ی اجتماعی را بر حسب رابطه بین قدرت ذهنی و انسانها و قدرت عینی ساخت هایی که این انسانها به وجود آورده اند، تبیین می کند و آن را رابطه ای «دوسویه» به حساب می آورد.(پارکر، 1386: 9)

بر این اساس بین قدرت ذهنی انسانها و قدرت عینی ساخت ها، از نظر نوع، تفاوتی نیست. نظریه ساخت یابی و رأی ایده آن؛ یعنی «دوسویگی ساخت». جامعه شناسی تاریخی میدان مناسبی برای محک خوردن مفهوم ساخت یابی است و برای خود جامعه شناسی است. برخی از پسامدرنیست ها معتقدند که چنین امری اصولاً ممتنع است. گر چه آنان مستقیماً در بحث از نظریه «ساخت یابی» مشارکت نداشته اند، اما در جامعه شناسی پسا«ساخت یابی نگر» سهیم بوده اند. این نظریه اکنون برای همگان بخشی مهم از میراث نظریه اجتماعی به حساب می آید.(پارکر، 1386: 10-11)

با این مقدمه ابتدا به صورت موجز و مختصر به تعریف اصطلاح جامعه شناختی عاملیت و ساختار می پردازیم و سپس نظریه ساخت یابی یا ساختاربندی (Structuration Theory) را شرح خواهیم داد. مفهوم ساخت یابی در بردارنده مفهوم دو سویگی ساخت است که به طبیعت اساساً بازگشتی زندگی اجتماعی مرتبط است و بیانگر وابستگی دو جانبه ساخت و عاملیت است. منظور از دوسویگی ساخت این است که خواص ساختاری نظامهای اجتماعی هم وسیله و هم نتیجه اعمالی است که نظامهای مذکور را تشکیل می دهند. در رویکرد ساخت‌یابی، عاملیت فردی کنشگران در ارتباط متقابل با ساختارهای اجتماعی مورد بررسی قرار می‌گیرد. بر این اساس، نظریه ساخت‌یابی در بردارنده مفهومی از دوسویگی است که به طبیعت اساساً بازاندیشانه زندگی اجتماعی و وابستگی دو جانبه ساخت و عاملیت مرتبط می‌باشد. با توجه به این امر، ساخت را باید متمایز از نظام دانست. بنابراین، در حالی که ساختارها به مثابه قواعد و منابعی در نظر گرفته می‌شوند که به‌صورت بازگشتی در تولید و بازتولید نظامهای اجتماعی مؤثر هستند، نظامهای اجتماعی، نظامهای کنش متقابلی می‌باشند که ساخت یا خواص ساختاری را بازتاب می‌دهند. بنابراین ساخت‌‌یابی نظام اجتماعی، مطالعه شیوه ‌هایی است که این نظام از طریق کاربرد قواد و منابع به صورت عامدانه یا غیر عامدانه از طریق کنش متقابل عاملان اجتماعی تولید و بازتولید می‌گردد. (کسل ۱۳۸۳: ۱۶۸).

با توجه به این امر، ساختار هم توانبخش و هم محدود کننده است که در نهایت به‌عنوان عاملی ضروری در ایجاد کنش محسوب می‌شود. از این منظر قدرت عنصر سازنده و با تولید کننده نظام‌های کنش متقابل می‌باشد و از این حیث آن را باید به‌عنوان عنصری از کنش یا عاملیت در نظر گرفت. بنابراین، قدرت را می‌توان به‌عنوان توان دگرگون ‌ساز کنش بشری و توانایی انسان در جهت مداخله و مشارکت در یک سلسله از رویدادها جهت تغییر آن در نظر گرفت. به اعتقاد گیدنز عامل انسانی بودن به معنی قدرت داشتن یا به معنی توانایی ایجاد تغییر جهان است.(گیدنز ۱۳۸۴: ۳۴۰).

علاوه بر این از آنجا که ساخت ‌یابی همه نظا‌های اجتماعی اعّم از کوچک و بزرگ همواره در فرآیند زمان و مکان صورت می‌گیرد، این رویکرد ساختارهای قدرت را در زمینه زمانی ـ مکانی که افراد زندگی هر روزه‌شان را می‌سازند مورد بررسی قرار می‌دهد. علاوه بر این، در این دیدگاه، مفاهیمی همچون، کنترل منابع و قواعد، نظارت و بازبینی (Surveillance)، وجه سرزمینی و فاصله‌گیری زمانی ـ مکانی، تأثیر عمده‌ای بر عملکرد قدرت دارند (Curtis ۲۰۰۴: ۵۷).

دو معنای ساخت یابی: اصطلاح ساخت یابی به دو شیوه مرتبط با هم به کار رفته است. در شیوه نخست، این اصطلاح جهت اطلاق به جریان تکوین یاقتن ساختارها مورد استفاده قرار گرفته است. گیدنز می گوید ساخت یابی«به نحو انتظاعی به فرآیندهای پویایی اطلاق می شود که ساخت ها طی آن به وجود می آیند.»( پارکر، 1386: 19)

این اصطلاح صرف نظر از نوع ساخت ها، یا نوع فرآیندهای ایجاد ساخت، قابلیت کاربرد دارد. اما این اصطلاح در هر حال به فرآیندهای ایجاد ساخت اطلاق می شود. این نحوه استعمال را میتوان بدون از دست رفتن هر معنایی، به منزله فرآیند ایجاد ساخت تعبیر کرد. ساخت یابی به منزله یک مفهوم فرآیندی را باید به رشته ای از رخدادهای دارای دوره زمانی اطلاق کرد که میانشان روابطی نظام مند، همراه با اثرات تجمعی، وجود دارد که وجود ساخت مورد بررسی را تبیین میکند. هر چیزی را میتوان به منزله نوعی ساخت قلمداد کرد، مشروط بر این که آن را مرکب از روابط بین اجزا دانست. ساخت از طریق تحلیل ساختاری؛ یعنی با تجزیه یک چیز را به بین اجزای آن، شناخته و قابل درک می شود.( پارکر، 1386: 20) نخستین نحوه کاربرد اصطلاح ساخت یابی، به این موضوع توجه می شود که ساخت ها بی زمان نیستند، بلکه در زمان تاریخی به سر می برند و محصول فرآیندهای تاریخی یا زمانمند هستند. ساخت یابی به همین فرآیند اطلاق میشود. دومین شیوه کاربرد اصطلاح ساخت یابی، مختص به نوعی راه حل ویژه برای معضل ساخت یابی به صورتی است که در علوم اجتماعی مطرح است. همین نوع استعمال و کاربرد است که گیدنز آن را به عنوان پاره ای خاص از واژگان نظری خود، جهت تعبیر خاصش از نظریه ساخت یابی برمی گیرد. از یک سو، واقعیت اجتماعی از انواع متنوعی از ساختارها تشکیل شده است- یعنی کلهایی مرکب که از رابط های بین اجزا (اجزایی چون نهادها، نظام هاب اعتقادی، و نظام های قشربندی) تشکیل شده اند.این ساختارها دارای تداوم زمانی و اوصافی هستند که به گمان پارکر«تاریخی»(=زمانمند) است. هر یک از این ساخت ها محصول فرآیندهای تاریخی ساخت یابی(به همان معنایی که مورد بحث قرار گرفت) هستند. از سوی دیگر، این ساخت ها با انسانهایی که زندگی خود را به واسطه آن ها سامان میدهند، پر می شوند. این انسان ها هستند که تصدی نقش ها را در نهادها بر عهده می گیرند، به باورهایی معتقد میشوند یا در مناسباتی نابرابرانه قرار می گیرند. از لحاظ واقعیت اجتماعی، تمایز بین اجزای ساخت اجتماعی و این مواد و مصالح انسانی تمایزی بنیادین است.(پارکر، 1386: 21)

مفهوم ساخت یابی بنا به فحوای خاصی که در نظریه «ساخت یابی» گیدنز دارد، فاعلیت و عینیت مندی را در ارتباط با به وجود آمدن ساخت ها، و به منزله اموری که به یکدیگر شکل می دهند و یکدیگر را می سازند، در نظر می گیرد. بنابراین فاعلیت و عینیت مندی منطقاً مانعه الجمع نیستند. از نظر او رابطه ساخت و عاملیت مصداق«دو سویگی» است و نه«دوگانگی». دوگانه انگاری، مدعی ناهمسان بودن ساخت و عاملیت است، حال آنکه گیدنز در پی اثبات همسانی آن دو است. بنابراین می توان گفت ساخت یابی به معنای نخست آن به فرآیندهای ذخیل در ایجاد ساختارها اطلاق می شود. در علوم اجتماعی وابستگی متقابل ساخت و عاملیت برای توضیح و تبیین به وجود آمدن ساخت های اجتماعی عموماً مورد قبول قرار گرفته است. ساخت یابی به معنای دوم آن به«دوسویگی» یا همسانی ساخت و عاملیت اطلاق می شود و این همان چیزی است که گیدنز مطرح می کند.(پارکر، 1386: 24)

هر چیزی را میتوان به عنوان ساختار در نظر گرفت، به شرط آن که به منزله ساختمانی از مناسبات بین اجزا درک شود. "ساختارها" یا تحلیل ساختاری شناخته می شوند؛ این بدان معناست که موضوع مربوط به مناسبات بین اجزای تشکیل دهنده تفکیک کرد. تحلیل ساختاری در تلاش است تا با سنجش اندیشه های گوناگون درباره ماهیت عناصر مهم سازنده، واقعیات پیچیده و مناسبات میان آنها را بشناسد.(*جان پارکر، 1385: 21)

گیدنز به منزله بخشی ویژه از کلام نظری، این واژه را در چنین نوع کاربردی اخذ کرده و برای تغییر نظریه"ساختاربندی" به کار می گیرد. این کاربرد ویژه، از ماهیت مخصوص ساختارهای واقعیت اجتماعی نشأت می گیرد. از یک سو واقعیت اجتماعی داراری انواع ساختارهای گوناگون است- به این معنا که تمامیت های پیچیده(واحدهای مرکب اجتماعی) از مناسبات بن اجزای سازنده مانند نهادها، نظام های خرد و نظام های لایه لایه طبقاتی ساخته شده اند. (این روابط و مناسبات در هم تنیده اجزای سازنده واحدهای مرکب و پیچیده اند که ساختارها می رساند.) اینها ویژگیها و طول زمانی دارند که ما آنها را تاریخی تصور می کنیم. هر کدام، محصولی از فرآیندهای تاریخی ساختاربندی اند که به معنای کاربرد اول واژه باز می گردد. از سوی دیگر، این ساختارها مشتمل بر انسانهایی اند که زندگیشان، توسط همان ساختارها سازمان داده می شود.(*جان پارکر، 1385: 22)

نظریه های مختلف رابطه عاملیت و ساختار از دیدگاه جامعه شناختی یا عین و ذهن از دیدگاه فلسفی را در فعالیت های اجتماعی به سه دسته تقسیم کرده اند :

  1. ‌تئوریهایی که به اصالت ذهن یا عاملیت (Agency) در تحولات و مطالعات و تحلیل معتقدند .
  2. نظریاتی که اصالت را به عین یا ساختار (Structure) و ساخت اجتماعی می دهند و آن را عنصر تعیین کننده در تغییر و تفسیر اجتماع می دانند.
  3. نظریاتی که اصالت را به رابطه بین عاملیت و ساختار می دهند و سعی در ایجاد ارتباط بین این دو عامل دارند.

گروه اول عاملان اجتماعی و رفتار آنها را عنصر محوری درمسائل اجتماعی می دانند. از این منظر دیدگاهها، ‌اعتقادات، آگاهی و شناخت هویت فردی یا جمعی و رفتارعامل بنیادی شکل گیری وقایع و حوادث و تغییرات اجتماعی هستند. گروه دوم که به ساختارگرایان مشهورند، شرایط اجتماعی، زمینه ها و ساخت اجتماع، طبقات و دولت و عواملی مانند اینها را تعیین کننده رفتار عاملان و کنشگران و روابط اجتماعی آنها محسوب می کنند. بالاخره دسته سوم اصالت را به رابطه وپدیده هایی اتلاق می کنندکه افراد را در کنار هم قرار می دهد تا جامعه ساخته شود. در این دیدگاه رابطه بین ساختار و عاملیت و اثرگذاری آنها بر روی یکدیگر و نیز تأثیر این رابطه بر ایجاد تغییرات و تحولات اجتماعی است. برای فهم نظریه ساختاربندی ابتدا لازم است که دو حوزه ساختار و عاملیت یا سوژه وابژه تعریف شوند و سپس به نظریه ساختار بندی پرداخته شود. (گیدنز، 1984: 38)

تفاوت نظریه ساخت یابی با ساختارگرایی

تفاوت نظریه ساخت یابی با ساختارگرایی، در این است که در ساختارگرایی کنشگر فردی یا عوامل انسانی درون ساختار در شکل‌گیری تعدیل یا تکمیل ساختار چندان نقشی ندارند و غالباً تحت تأثیر ناخودآگاه ساختارها به الزامها و تکالیف ساختاری‌شان عمل می‌کنند،حال آنکه در نظریه ساختاربندی گیدنز، عوامل انسانی هر چند در چارچوب ساختارها و تا اندازه‌ای تحت الزام قواعد ساختاری عمل می‌کنند، اما در تغییر ، تکمیل و حتی ساخت ساختارهای نو می‌توانند نقش داشته باشند. در واقع ، بر اساس این نظریه ، میان ساختارها و عوامل انسانی رابطه متقابل و دیالکتیکی برقرار است. به اعتقاد گیدنز ساختار و عاملیت در عملکرد جاری اجتماعی هیچگونه جدایی از هم ندارند و این دو در واقع دو بعد تفکیک ناپذیر واقعیت اجتماعی را تشکیل می‌دهند و دو روی سکه این واقعیت به شمار می‌آیند.(استونز، 1379 : 429)

مفروضات پایه ساخت یابی(ساختاربندی)

شناخته ترین و رساترین کوششی که در زمینه تلفیق مسایل خرد و کلان انجام گرفته، نظریه ساختاربندی آنتونی گیدنز است. این در حالی است که مارکس در نظریه ساختاربندی و از آن کلی تر، نظریه های تلفیق دهنده قضایای خرد و کلان، نقش اساسی دارد. گیدنز کارش را با تمیز قائل شدن میان نظریه های کلانی چون کارکردگرایی ساختاری و ساختارگرایی و نظریه های خردی چون نظریه کنش متقابل نمادین و پدیده شناسی، آغاز می کند. (جرج ریتزر، 1386: 600 و 601)

گیدنز نظریه ساختاربندی را با هر دو نظریه یاد شده مغایر می داند:«پهنه اساسی بررسی علوم اجتماعی، بنا بر نظریه ساختاربندی، نه تجربه کنشگر فردی است و نهوجود هر نوع جامعیت اجتماعی، بلکه آن عملکردهای اجتماعی است که در راستای زمان و مکان سامان می گیرند.»(جرج ریتزر، 1386: 601)

گیدنز ساختار(به معنای قواعد و منابع) را هم به سطح کلان (نظام های اجتماعی) و هم به سطح خرد پیوند می زند و این تلفیق را بسیار تعیین کننده می انگارد: «یکی از مهمترین قضایای نظریه ساختاربندی این است که قواعد و منابعی که در جریان تولید و بازتولید کنش اجتماعی ساخته و پرداخته می شوند، در ضمن وسایل بازتولید نیز به شمار می آیند(همان قضیه دوگانگی ساختار). »(جرج ریتزر، 1386: 603)

مهمترین عنصر ارضاء کننده در رهیافت گیدنز این است که علاقه اصلی او که همان ساختاربندی است، به معنای ذاتاً تلفیقی ارائه می شود. ساختهای عوامل و ساختارهای مورد نظر او، مستقل از هم نیستند؛ با خواص نظام اجتماعی از دیدگاه گیدنز، هم به عنوان میانجی و هم به عنوان پیامد عملکردهای کنشگران مطرح می شوند و این خواص نظام، عملکردهای کنشگران را به گونه ای واگشتی سازمان می دهند.(جرج ریتزر، 1386: 604)

گیدنز طیف وسیعی از نظریه ها را بررسی می کند که یا با قضیه فرد و عامل آغاز می شوند یا با قضیه ساختار و جامعه و گیدنز هر دو نظریه را رد می کند. گیدنز اعتقاد دارد که حوزه اساسی مطالعه علوم اجتماعی، برابر با نظریه ساختاربندی، نه کنش و تجربه کنشگر فردی است و نه وجود هرگونه کلیت اجتماعی، بلکه این حوزه همان عملکردهای اجتماعی است که در راستای زمان و مکان شکل می گیرند.(پارکر،109:1383)

گیدنز می گوید:«یکی از بلندپروازیهای من در صورت بندی نظریه ساخت یابی این است که به این دو امپراتوری پایان دهم. در نظریه ساخت یابی حیطه اصلی مطالعه علوم اجتماعی نه مطالعه فرد کنشگر و نه وجود هیچ شکلی از کلیت اجتماعی است، بلکه اعمال اجتماعی که در طول زمان و مکان نظم یافته اند. قلمرو مطالعاتی علوم اجتماعی است.» مفهوم اگاهی عملی در نظریه ساخت یابی بسیار بنیادی است. این همان خصوصیت عامل یا فاعل انسانی است که ساخت گرایی نسبت به آن غافل بوده است. بر اساس اندیشه گیدنز فعالیتها را نه آگاهی ایجاد می کند و نه ساخت اجتماعی واقعیت و نه ساختار اجتماعی، بلکه انسانها ضمن ابراز وجود به عنوان کنشگر درگیر فعالیت می شوند و از طریق همین فعالیت است که هم آگاهی و هم ساختار ایجاد می شود. گیدنز مورد جالب توجهی از آمیزش اراده باوری و جبرباوری است. او در آثاری چون«ساختمان جامعه» می کوشد ذهنیت فردی را به ایفای نقش واقعی و صورت بخش در جهان اجتماعی بازآورد.(کسل،135:1383)

اصول روش شناختی ساخت یابی(ساختاربندی)

ساخت یابی یک سری اصول را در تحقیقات علمی خود دنبال می کند و آن را در عمل به کار می گیرد. این در حالی است که محققانی چون مارگارت آرچر Archer و موزلیس Mouzelis انتقاداتی را بر نظریه ساخت یابی وارد کرده اند که در ذیل به نگرش های این دو می پردازیم؛ مارگارت آرچر از زمان انتشار مقاله اش تحت عنوان«ریخت شناسی در مقابل ساخت یابی: درباره درآمیختن ساخت و کنش»(1982) شهرت و اعتباری رعبت انگیز یافت. اما او مدت ها پیش از این، خطوط اصلی راهکار خود را در مقدمه اثرش در زمینه جامعه شناسی تاریخی، یعنی ریشه های اجتماعی نظام های آموزشی(1979) مطرح کرده است. آرچر در این بحث از اصطلاح ساخت یابی استفاده می کند.(*جان پارکر، 1385: 113)

آرچر موضع اصلی خود را به وضوح و پیگیرانه دنبال می کند. آن را علیه بوردیو و گیدنز به کار می برد و بسط می دهد؛ با فلسفه علوم اجتماعی واقعیت گرای باسکار Bhaskar به توافق و هماهنگی می رسد بدون آنکه دست کاری قابل توجهی در آن انجام دهد.(*جان پارکر، 1385: 122)

از نظر دوگانه انگاران، رابطه بین ساخت و عاملیت، رابطه چیزهایی ناهمسان است. این طرز تلقی امکان می دهد تا از لحاظ تحلیلی، نفس خود این رابطه از آن چیزهایی که به این طریق با یکدیگر مرتبط می شوند، قابل تمیز و تشخیص باشد. رابطه کار عملی مرتبط ساختن موجودیت های منطقاً متمایز ساخت و عاملیت را به انجام می رسانند و همین رابطه است که باید مورد بررسی قرار گیرد. در مقابل، در حالتی که ساخت و عاملیت به مثابه حالتی از «دو سویگی» در نظر گرفته شوند رابطه منطقاً متمایزی بین آنها وجود ندارد که مورد بررسی و تحقیق قرار گیرد. دوگانه انگاری وجه مشخصه اندیشه آرچر است و او را از گیدنز متمایز می کند. او به دنبال مطرح کردن تفسیری از رابطه های محتلف بین ساخت و عاملیت است که به تبیین این موضوع یاری برساند که چرا موارد خاص به شکل کنونی آن وجود دارند.( پارکر، 1386: 117) نکته بسیار حائز اهمیت در این رهیافت، تمایز بین روش«دوگانه انگاری تحلیلی» آرچر و «دوگانه انگاری فلسفی» است. دوگانه انگاری فلسفی معتقد به جدایی وجودی فرد و جامعه است که آرچر آن را مردود می داند.(آرچر، 1996: 680)؛ (پارکر، 1386: 118)

برداشت آرچر از عاملیت، «شکاف میان واقعیت شخصی و واقعیت اجتماعی را، که بخت ها و فرصت های عینی زندگی و به تبع آن انتخاب نقش ها را مشروط می سازد، از میان برمی دارد. به این ترتیب برای تحلیل عملی چگونگی اثرگذاری ساخت ها بر کنشگران، چیزهایی کلی و عام و نه جبری(چیزهایی مثل هزینه فرصت ها، منافع اختصاصی و منطق های موقعیتی) در میان آورده می شود».(آرچر، 1995: 3-292)؛ (پارکر، 1386: 137)

موزلیس نیز مانند آرچر، بر اساس تحقیقات مهم قبلی خود، به بررسی «بحران» نظریه جامعه شناختی معاصر می پردازد. (پارکر، 1386: 140) موزلیس انتقاد و جایگزینی خود را برای نظریه ساختاربندی که در کنار برنامه آرچر آمده و نقطه نظرات مشترک زیادی با آن دارد، گسترش داده است. موزلیس با اندیشه هایی که نقد می کند ملایم تر و دلجویانه تر برخورد می کند و نظریه ای را با مؤلفه های بنیادینی ترکیب می کند که در آنها می یابد. در حالی که هدف آرچر این است تا از امکان جامعه شناسی تاریخی یا «جامعه کلان» حمایت کند.(موزلیس، 1991: 4)

از آنچه که این کار مستلزم فکری – مفهومی ساختن نظام های اجتماعی، به منزله واقعیت های نسبتاً پایدار است که متمایز از افرادی است که آنها را می آفرینند و تحت ممیز و مهر آنهایند، موزلیس متعهد به تأیید و تصدیق بعد عینی واقعیت اجتماعی و بنابراین ثنویت گرایی نظریه اجتماعی است. این موضع بنیادین موزلیس، برخلاف حمایت بنیادین او از انگاره "دوئیت ساختار" است که گیدنز ابراز کرده است. .(*جان پارکر، 1385: 151) همانند آرچر، موزلیس به "بحران" نظریه جامعه شناختی معاصر بر اساس کار اولیه خود نزدیک می شود.(*جان پارکر، 1385: 152)

موزلیس با ترکیب اجزایی از آثار همان کسانی که نقدشان می کند، کشکول فکر- افزار خود را می سازد و به بازسازی نظریه ساختاربندی می پردازد. موزلیس معتقداست کنشگران به آنجا گوناگون می توانند با ساختار همسازی کنند؛    مؤلفه های محیط های اجتماعی ایشان به موقعیت نهادین (نظام ها، قواعد و مقررات)(The de Jure) و به وقعیت اندامی یا شکلی(اجتماعی، بازی ها و عمل ها)(The de Facto) بستگی دارد. موزلیس در نقد خود از گیدنز، از تمایز زبان شناختی ساختاری پارادایمی (جانشینی) و سینتگمی(همنشینی) استفاده می کند تا نقطه نظرات خود را بسط دهد.(موزلس، 199 : 25-47، 1995: 26-117)(*جان پارکر، 1385: 164)

موزلس در مقابل گیدنز، بر آن است که ساختارها نهایتاً تا حدی واقعی هستند. وجود ساختارها هم مستلزم ظرفیتهای پارادایمی(جانشینی) قواعد و منابع است که واقعیت های موجود ملموس هستند و هم جنبه سینتگمی(همنشینی) دارند. موزلیس، بنا به نظر هیلی Healy تعریف گیدنز از ساختار را به طور گسترده ای بدون اشاره نمی گذارد بلکه ترجیحاً جنبه سینتگمی(همنشینی) را بر آن می افزاید. این پذیرش ضمنی تصدیق گیدنز می انجامد که ساختار و عاملیت را به مثابه دو جنبگی به هم مربوط می داند.(*جان پارکر، 1385: 164- 165)

موزلس کاهش ثنویت گرایی ساختار- عاملیت به دو جانبگی گیدنز را رد می کند؛ همچنانکه کاهش سینتگمی(=همنشینی) به پارادایمی(=جانشینی) را نمی پذیرد. بنابراین بازسازی نظریه ساختاربندی موزلیس متضمن رابطه تفاوت ابعاد پارادایمی(جانشینی) و سینتگمی(همنشینی) ساختار با روابط ثنویت گرایی دو جنبگی ساختار – عاملیت است. وی خواهان آن است که نظریه ساختاربندی امکان شناخت تنوع پذیری الزام اجتماعی و توانمندی های عاملیت را بیابد، که مشخصه موقعیت ها در سلسله مراتب است، ضمن آنکه نظریه مزبور را برای تحلیل تجربی بنیادین کارا می سازد. اما تمایل او به توصیف و ترسیم تصویر نظری اش از جنبه موقعیت ها در سلسله مراتب، می تواند موجب خطا باشد(هیلی: 1988)؛ (*جان پارکر، 1385: 165- 166)

تفاوت آرچر و موزیلس: زمان و سلسله مراتب

به رغم اتفاق نظر اساسی آرچر و موزلیس درباره آنچه لازمه نظریه پردازی اجتماعی عملی است، تفاوت های مهمی در هستی شناسی اجتماعی و روش تبیینی آن دو وجود دارد. این تفاوت ها از آنجا ناشی می شوند که آرچر اساس کار خود را بر نوعی بحث فلسفی درباره واقعیت اجتماعی و ذهنیت باوری قرار می دهد درحالی که موزلیس احساس می کند برای «بازگشت به نظریه جامعه شناختی» باید این بحث را دور زد.(موزلیس، 1991: 24-10)

این همان عدم توافق بنیادین میان آنهاست، هر چند می شود تصور کرد که ممکن است موزلیس با نتیجه گیری های فلسفی آرچر هم عقیده باشد. با این حال میان آن دو از لحاظ تأکید بر نحوه مبنا قرار دادن تمایز اساسی که لاک وود بین انسجام سیستمی و اجتماعی قائل بود، تفاوت هایی مهم وجود دارد. آنها از لحاظ جنبه هایی که برای شناسایی رابطه متغیر اما غیرقابل استحاله عاملیت و ساخت انتخاب می کنند، آشکارا فرق دارند. از نظر آرچر این جنبه، زمان است و از نظر موزلیس سلسله مراتب. اهمیت این تفاوت، در تقابل میان طرز تلقی آنان از ساخت، تکوین، استقلال نسبی سطوح مشروط یازی ساختاری عاملیت، و کنشگران ظاهر می شود.(پارکر، 1386: 174)

از نظر آرچر، ساخت شامل هر چیزی است که مقدم بر عاملیت وجود داشته، از دوام و استقلال نسبی برخوردار باشد؛ دارای تأثیر علی و در جریان کنش متقابل قابل تشریح باشد. ساخت ها برآیند و نتیجه عاملیت زمان گذشته اند. زمانمندی، یک شرط اساسی وجود ساخت است. ساخت ها برای اینکه از استقلال نسبی برخوردار شوند و شرایط بادوام و پایدار کنش باشند، باید در طول زمان شکل بگیرند و تکوین یابند. عاملیت توسط هر چیزی که با استقلال کافی(از آن) و برای اعمال اجبار(بر آن) شکل گرفته باشد، مشروط و مفید می شود. ساخت می باید سلسله مراتب نهادی و پیکره ای مورد نظر موزلیس و مقام های افراد و جمع های خاص در این سلسله مراتب را هم شامل شود. اما آرچر برداشت خود از ساخت را بر هستی شناسی واقع باورانه ای استوار می سازد که مطابق آن استقلال نسبی سطوح، معطوف به سطوح در حال تکوینی از واقعیت است که در هر کدام نوع خاصی از قدرت عالی دست در کار ست، حال آنکه سطوح ساخت یافته مورد نظر موزلیس آن سطوحی از سلسله مراتب اجتماعی اند که قدرت را میان کنشگران توزیع می کنند. او بر خلاف آرچر هیچ تفاوت تکوینی ای را از حیث نوع قبول ندارد. سطوح مورد نظر موزلیس یک نوع اند- همان سلسله مراتب – اما سطوح مورد نظر آرچر انواع مختلفی دارند.(پارکر، 1386: 175)

رهیافت آرچر میتواند پذیرای تکوین هر نوع اجباری باشد که کنش را مشروط می کند. در مقابل، موزلیس توجه خود را  به وضعیت بی تردید بسیار مهم مقام های سلسله مراتبی معطوف می کند. این موضوع، تضادی با کار آرچر در مرتبط ساختن ساخت و عاملیت با استفاده از زمان ندارد، زیرا مفهوم سلسله مراتب، معیارهای او را برای ساخت- یعنی پیش از عاملیت وجود داشتن، مشروط کردن عاملیت و قابل تشریح بودن به وسیله آن برآورده می کند.(پارکر، 1386: 175) 

سلسله مراتب، وابستگی متقابل و متغیر بودن قدرت یافت و عاملیت اثبات می کند. سلسله مراتب امکان می دهد تا کنشگران از نظر سهمی که در نتایج دارند فرق داشته باشند و به نحو نامساوی تحت الزام و اجبار قرار گیرند. کنشگران را میتوان بر حسب به حساب آمدن یا نیامدن عاملیتشان دسته بندی کرد. دوگانه انگاری لازم است. زمانمندی جزئی مکمل برای این فرآیند است. «چه کسی» و «چه زمانی» را می توان مشخص کرد.(پارکر، 1386: 176)

هم آرچر و موزلیس موافق اند که برای تحلیل دقیق و موشکافانه موقعیت های تاریخی، که نتایج در دل آنها تکوین مییابند، جانشینی وجود ندارد. (پارکر، 1386: 177)

یک نمونه از تحلیل ساخت یابی(ساختاربندی)

در این بخش نمونه های تحقیقاتی که با استفاده از روش ساخت یابی انجام شده است، را ذکر می کنیم که عبارتند از: تحقیق "تعهد سازمانی" که توسط استاد ارجمند جناب آقای دکتر امید علی احمدی انجام شده است که در این پژوهش محقق به این موضوع پرداخته است که: «در سازمانها چقدر فرد وقاداری به کار خود دارد و چه تمایلی به انجام کار دارد و چقدر می خواهد نسبت به کارش دلسوزی و علاقه مندی نشان دهد. این در حالی است که تعهد سازمانی یک کارمند یک کنش فردی است به عنوان فرآیند و برخورد کنش».  همچنین در تحقیق دیگری با عنوان" کارآفرینی" که از همین محقق ارائه گشته است، به این موضوع می پردازد که: «یک آدم چطور یک کارآفرین می شود. چه کسی می تواند خلاقیت خود را در مؤسسه بکار بگیرد و چطور یک جمعی در یک جامعه میتواند کارآفرین باشد.»



  1.  کسل، فیلیپ؛ چکیده آثار آنتونی گیدنز. ترجمه: حسن چاوشیان
  2. گیدنز، آنتونی؛ مسائل محوری در نظریه اجتماعی، کنش، ساختار و تناقض در تحلیل اجتماعی.
  3. سن، آمارتیا؛ توسعه به مثابه آزادی. ترجمه: وحید محمودی
  4. آنتونی گیدنز؛ مسایل محوری در نظریه اجتماعی، ترجمه: دکتر محمد رضایی
  5. آنتونی گیدنز؛ جامعه شناسی، ترجمه: دکتر منوچهر صبوری
  6. یان کرایب؛ نظریه اجتماعی مدرن از پارسونز تا هابرماس، ترجمه: عباس مخبر
  7. راب استونز؛ متفکران بزرگ جامعه شناسی، ترجمه: میردامادی
  8. جرج ریتزر؛ نظریه جامعه شناسی  معاصر، ترجمه: محسن ثلاثی
  9. دکتر تقی آزاد ارمکی؛ نظریه های  جامعه شناسی
  10. *جان پارکر؛ ساختار بندی، ترجمه: امیر عباس سعیدی پور
  11. جان پارکر؛ ساخت یابی، ترجمه: حسین قاضیان
  12. مقاله ی نظریه ساخت یابی(ساختار بندی) گیدنز(فصلنامه تخصصی جامعه شناسی، سال چهارم، شماره اول، بهار 1378).

 Routledge Robeyns, Ingrid (2005). The Capability Approach: A Theoretical Survey. Journal of Human Development, Vol. 6, No.1.

  1. Solavae, Ibrahim (2006). From Individual to Collective Capabilities: The Capability Approach as a Conceptual Framework for Self - Help Journal of Human Development Vol. 7, No. 30 Columbia, Canada
  2. Cattell, Vicky (2004). Social Capital to Explore Dynamics between Structure & Agency in the Context of Declining & Regenerated Neighborhoods. Sociology, Vol. 38 (5)
  3. Curtis, Sarah (2004). Health and Inequality (Ion don: Sage) Publications publications Ltd.
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 10:19  توسط  ali mirzamohammadi  | 

برای دیدن گزارش روی ادامه کلیک کنید.
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 9:56  توسط  ali mirzamohammadi  | 

برای دیدن گزارش روی ادامه کلیک کنید.
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 9:34  توسط  ali mirzamohammadi  | 

برای دیدن گزارش روی ادامه کلیک کنید.

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 9:25  توسط  ali mirzamohammadi  | 

برای دیدن سوالات روی ادامه کلیک کنید
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه هشتم خرداد ۱۳۸۹ساعت 9:19  توسط  ali mirzamohammadi  |